Gaeilge sa Toghchán!

Beidh fóram oscailte ag Conradh na Gaeilge,  Dé Luain,11 Eanáir, ag 19.00 in Uimhir 6, Sráid Fhearchair, Baile Átha Cliath,  le gníomhartha a aontú chun éilimh phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta a bhaint amach san olltoghchán in 2016.

I measc rudaí eile beidh siad ag lorg daoine i ngach dáilcheantar i mBaile Átha Cliath leis na héilimh a chur chun cinn leis na hiarrthóirí ar fad.

Tathar ag súil le slua mór ann.

@CnaG #Togh16 #GE16

Taisteal gan Gaeilge!

“Is í oidhreacht an Rialtais reatha i leith na Gaeilge ná easpa físe, easpa tacaíochta, easpa ceannaireachta agus easpa maoirseachta."

An t-Aire
"Tógfaidh mé ceisteanna Uimh. 604 agus Uimh. 608 le chéile.
Tá iarrtha ar Chóras Iompair Éireann, lena n-áirítear Bus Éireann, Bus Átha Cliath agus Iarnród Éireann, dréacht scéim teanga a thíolacadh dom faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 agus tá oifigigh mo Roinne i dteagmháil leis an chomhlacht poiblí ina leith.
Tá sonraí ar fáil ar shuíomh gréasáin Oifig an Choimisinéara Teanga maidir leis na comhlachtaí poiblí go léir a thagann faoi scáth Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. I gcomhthéacs dréachtú Bhille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2015, tá uasdátú á dhéanamh ar Chéad Sceideal an Achta faoi láthair chun na hathruithe móra atá tagtha ar chomhdhéanamh na seirbhíse poiblí le roinnt blianta anuas a bheachtú. Cuimsíonn an próiseas uasdátaithe comhlachtaí poiblí athstruchtúraithe ar nós na mBord Oideachais agus Oiliúna agus na nÚdarás Áitiúil chomh maith le comhlachtaí poiblí atá as feidhm ar nós na mBord Fiontar Contae. De réir an eolais is déanaí atá ar fáil i ndáil leis an phróiseas uasdátaithe, tuigtear dom gurb é tuairim is 400 an líon reatha comhlachtaí poiblí atá le háireamh faoi scáth an Achta.
I láthair na huaire, tá 107 scéim teanga i bhfeidhm, a chlúdaíonn 115 comhlacht poiblí san iomlán. Ina theannta sin, tá plé gníomhach ar siúl le 129 comhlacht poiblí eile chun scéimeanna teanga a aontú leo. Tá sonraí gach scéim daingnithe ar fáil ar shuíomh gréasáin an Choimisinéara Teanga chomh maith le sonraí maidir leis na comhlachtaí poiblí a bhfuil dréacht scéim teanga iarrtha orthu."

Cháin an Teachta Dála agus Úrlabhraí Gaeilge Shinn Féin, Aengus Ó Snodaigh, an Rialtas go láidir inniú maidir lena gcur chuige náireach i leith na Gaeilge agus a dteip maidir le cuir i bhfeidhm Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, 12 bhliain i ndiaidh achtú na Reachtaíochta.

Tar éis dó roinnt gearáin a fháil nach raibh an comhlacht leath-stáit "Irish Rail”, mar a dtugtar air go forleathan, ag comhlíonadh a dhualgais maidir leis an nGaeilge, chuir an Teachta Dála ceist Dála ag fiafraí den Aire  Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta,  liosta a chur ar fáil de na comhlachtaí poiblí a thagann faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla, 2003 nach bhfuil scéim teanga aontaithe ag an Roinn leo.

I ráiteas le déanaí dúirt sé gur "tháinig sé chun solais ón bhfreagra a fuair mé ón Aire Stáit  i Roinn na Gaeltachta, Joe McHugh, nach bhfuil

Córas Iompair Éireann, 

Iarnród Éireann, 

Bus Éireann agus 

Bus Átha Cliath, san áireamh, 

ag comhlíonadh a ndualgais maidir leis an nGaeilge. Masla amach is amach is ea an scéal seo a léiríonn go soiléir an drochmheas atá ag an Rialtas seo ar Shaoránaigh na hÉireann a dteastaíonn uathu maireachtáil trí Ghaeilge.

“Is é mo bharúil gur theip ar Fhine Gael/Páirtí an Lucht Oibre  agus Fianna Fáil rompu, an rud a bhí beartaithe  go reachtúil acu a chur  i gcrích – a  ndualgais maidir leis an Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 a chur  i bhfeidhm.

“De réir an eolais is déanaí atá ar fáil, tá tuairim is 400 comhlacht poiblí atá le háireamh faoi scáth an Achta. Is í an tAire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, Heather Humphries, atá freagrach as cinntiú go bhfuil scéim aontaithe le gach comhlacht poiblí, de réir an Achta Teanga.

“I láthair na huaire, tá 107 scéim teanga i bhfeidhm, a chlúdaíonn 115 chomhlacht poiblí san iomlán. Ina theannta sin, tá plé gníomhach ar siúl le 129 gcomhlacht poiblí eile chun scéimeanna teanga a aontú leo.

“Is rud suntasach é, sa bhliain 2015, dhá bhliain déag i ndiaidh achtú na reachtaíochta, nach bhfuil ach 115 chomhlacht le scéim teanga i bhfeidhm, cé go bhfuil 400 in ainm a bheith faoi scáth an Achta. Sin thart ar 70% de na comhlachtaí poiblí nach bhfuil ag feidhmiú de réir an Achta. 2003.

“Is í oidhreacht an Rialtais reatha i leith na Gaeilge ná easpa físe, easpa tacaíochta, easpa ceannaireachta agus easpa maoirseachta.

“Tá níos fearr ná sin tuillte ag Muintir na hÉireann agus ag ár dTeanga ársa.”

An Stát Chóras - namhad na Gaeilge!

Sna 1970í tugadh neart Gaeilgeoirí os comhair na cúirte as a gcearta teanga a éileamh. Bhí stát an lae, le Conor Cruise O'Brien mar theachta ann, go dubh in éadan gach rud Gaelach nó Éireannach. (Ón chlár 'Faoi Lámha an Stáit').



B'fhiú an oráid a thug Seán Ó Cuirreáin sa bhlian ag oscailt Coláiste na hÉireann a léamh. Nuar a dúirt sé "Soiniciúlacht, cur i gcéill agus an mhéar fhada a bhí sa treis: is deacair brí ar bith eile a bhaint as polasaí an stáit ó 1928 ar aghaidh"

Ar ndóigh is sna seachtóidí a cuireadh deireadh le riachtanas Gaeilge sa Stáit Sheirbhís ag Richie Ryan, agus é “lánmhuiníneach go músclóidh na hathruithe seo, a chuireann spreagadh in áit éigeantais, dea-mhéin bhreise don Ghaeilge agus go gcuideoidh siad le leathnú na teanga laistigh agus lasmuigh den státseirbhís trí atmaisféar níos fabhraí a chothú di….”

Ó shin i leith tá easpa cumais sa Ghaeilge forleathan i bhformhór na Ranna Rialtais agus na ngníomhaireachtaí stáit, fiú agus iad ag déileáil le pobal na Gaeltachta.

Aitheantas & tacaíocht idirnáisiúnta faighte ag Liadh Ní Riada dá seasamh i bParlaimint na hÉorpa

Tá sé ráite ag an FPE Liadh Ní Riada go bhfuil sí tiomanta leanúint ar aghaidh lena chuid oibre chun deireadh a chuir leis an maolú teanga agus gur chuir sé gliondar croí uirthi an méid tacaíocht idirnáisiúnta atá faighte aici ó thosaigh an stailc.

"Ní amháin ach go bhfuair mé tacaíocht iontach don stailc sa bhaile ó soláthraí nuachta cosúil le tuairsc.ie, ach bhí sé iontach le fheiceáil go raibh suim ag soláthraí eile cosúil le Aljazeera ann. Bhí siadsan thar a bheith tábhachtach chun aitheantas idirnáisiúnta a thabhairt don stailc agus an streachailt a bhfuil againn i láthair na huaire maidir le ardú an maolú," arsa Liadh Ní Riada.

Josep-Maria Terricabras, FPE

"Inné chuaigh Josep-Maria Terricabras, FPE de chuid Esquerra Republicana i dteagmháil liom chun a dhlúthpháirtíocht a léiriú don feachtas.

"Léirigh Josep-Maria an slí ina bhfuil muintir na Catalóine ag obair go dian chun aitheantas oifigiúil a bhaint amach don Chatalóinis ar feadh na blianta fada anuas. Mar sin, tuigeann siad go díreach an tionchar atá ag an idirdhealú teanga laistigh de h-institiúidí Eorpacha.

"Níl dabht ar bith ann ach go mothaíonn ár gcomhghleacaithe ón Chatalóin an frustrachas céanna a mhothaím sa slí nach bhfuil muid ábalta ár dteanga dúchais a úsáid agus muid i mbun ár gcuid oibre. Measaim féin go léiríonn sé easpa meas agus go go mbaineann sé an bonn d´ár gcearta cultúrtha.

"Níl le déanamh ag rialtas na hÉireann ach a iarraidh go foirmeálta ar Chomhairle na nAirí go gcuirfí deireadh leis an maolú sealadadh, atá i bhfeidhm le 10 mbliana. Muna ndéantar anois é ní bheidh deis ann arís go dtí 2020. I mo bharúil tá sin do-ghlactha. 

"Tá achainí agam ag iarraidh ar Enda Kenny é sin a dhéanamh agus is féidir leat d’ainm a chuir leis an n-achainí anseo!

"Tá seans maith ann gur deis atá sa stailc seo obair in aonacht lenár gcomhghleacaithe ón Chatalóin, Tír na mBascach agus ón Ghailís de bharr go bhfuil muid go léir ag troid i gcomhair ár gcearta teanga. Bhéinn thar a bheith sásta obair leo san am atá romhainn.

Mar a stopadh an Feisire Ní Riada ag labhairt ina teanga dúchais sa Pharlaimint níos túisce sa bhí ain alt ag Tuairisc.ie

Cearta teanga in Éirinn agus san Eoraip!

Tá Comhdháil Cearta Teanga, eagraithe ag Conradh na Gaeilgear le bheith ar siúl Dé Máirt, 17 Feabhra 2015, ó 09.30 go dtí 13.30 in Óstán Wynns, Sráid na Mainistreach, Baile Átha Cliath 1.

Pléifear láidriú Bille na dTeangacha Oifigiúla 2015 (leasú) ó dheas a bheidh ag dul tríd Tithe an Oireachtais go luath, na céimeanna atá le glacadh chun deireadh a chur leis an maolú ar úsáid na Gaeilge san Aontas Eorpach agus na deiseanna eile atá ann don Ghaeilge san Eoraip. 

Rafael Ribó na Catalóine

I meas na cainteoirí tá Rafael Ribó i Massó, Ombudsman na Catalóine a bhí ag an gcéad cruinniu de Coimisinéirí Teanga i mBaile Átha Cliath (Bealtaine 2013) agus a tharraing argóint cuíosach searbh idir é féin agus ionadaí Ambasáid na Spáinne!

9.30-10.00

Clárú & Oscailt Oifigiúil 

Cóilín Ó Cearbhaill, Uachtarán an Chonartha

10.00 - 11.30

Seisiún 1: Láidriú Acht na dTeangacha Oifigiúla

Cathaoirleach / Chair

• Máirín Ní Ghadhra, RTÉ Raidió na Gaeltachta

Cainteoirí / Speakers

• Rónán Ó Domhnaill, An Coimisinéir Teanga

• Rafael Ribó i Massó, Ombudsman na Catalóine

Painéal / Panel

• Éamon Ó Cuív, TD, Fianna Fáil

• Íte Ní Chionnaith, Conradh na Gaeilge

• Seán Kyne, TD, Fine Gael

• Trevor Ó Clochartaigh, Seanadóir, Sinn Féin

Plé

11.30 - 12.00 Sos

12.00 - 13.30

Seisiún 2:

Deireadh leis an maolú san Aontas Eorpach & deiseanna eile don Ghaeilge san Eoraip

Cathaoirleach / Chair

Eimear Ní Chonaola, TG4

Cainteoir / Speaker

An Dr. Pádraig Breandán Ó Laighin

Painéal / Panel

• Julian de Spáinn, Conradh na Gaeilge

• Liadh Ní Riada, FPE, Sinn Féin

• Lucinda Creighton, TD

Plé

Níl "aon dualgas reachtúil teanga ar an Údarás ná ar an tSeirbhís" Cheadúnais Tiomána!

Tá na hAirí, agus gach Aire ó 2006, ina suí ar an rud seo ó 2006. An mbeidh sé deanta roimh 2016? 

Ina suí ar a dtóineacha bhreá Gaelacha?

Tá an ceadúnas tiomána beacnach as dáta agam agus thosigh mé ag iarraidh fháil amach faoin nós nua atá fógratha len é a athnuachán. Rinne mé "Ceadúnas Tiomána" a fháil tré Google agus cé go raibh suíomh deas ag Comhairle Chontae Chorcaí ba léir go raibh sé as dáta.

Ansin cas mé ar an Bhéarla, (teanga oifigiúil an Rialtas?). Bhí roinnt suíomhanna le fáil ach bhíodar as dáta nó ní raibh an leathannach le fáil. Faoi dheiread d'aimsigh mé an suíomh ag Údarás um Shabháltacht ar Bhoithre (Béarla). Tá cnaipe "Gaeilge" agus brú mé air le dóchas! Ach, mo léan, cé go bhfuil na cinn línte i nGaeilge is i mBéarla chuile rud eile. Rinne mé iarracht a fháil amach conas teangabháil a dhéanamh leo agus arís muna bhfuil Béarla ag duine - agus fiú le Béarla - tá sé an-deachair a fháil amach cén áit ar cheart gearán a dhéanamh. Ach bhí nasc "As Gaeilge" i measc na nascanna go léir, léim mo chroí le h-áthas ach an scéal céanna atá ann agus atá ag an-chuid eagraíochtaí stáit. D'athrigh na cinn-litreacha ar ais chuig an Bhéarla ach bhí píosa beag i nGaeilge.

Seo a bhí scríofa:

As Gaeilge Cuirfeadh an tÚdarás Um Shábháilteacht Ar Bhóithre seirbhísí ar fáil trí mheán na Gaeilge. Aithnímid go bhfuil an Ghaeilge in úsáid ag roinnt dár gcustaiméirí agus is mian linn déileáil leo in ár gcéad teanga. Déanfaimid bileoga agus leabhráin a chur ar fail i nGaeilge; beidh tú ábalta iarratas a dhéanamh ar thástáil tiomána i nGaeilge agus cuirfeadh muid an tástáil tiomána i gcrích i nGaeilge de réir mar is gá. Tabharfaimid freagra duit i nGaeilge má scríobhann tú chugainn i nGaeilge agus labhairoidh muid leat i nGaeilge más mian leat labhairt le ball den fhoireann i nGaeilge. Beidh leagan den láithreán gréasáin seo ar fáil i nGaeilge in achar ghearr.

Is dócha gur cóir dúinn a bheith buíoch nach i gcló Iodálach atá sep scríofa!

Bhí fadhb agam agus chinn mé ar scríobh chuig an Coimisinéir Teanga mar mheas mé go raibh  an cumhacht aige mar "Tá dualgas reachtúil ar gach comhlacht poiblí atá ainmnithe faoin Acht feidhmiú de réir na Rialachán atá déanta ag an Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta faoi alt 9(1) den Acht."

Scríobh mé chuig a oifig le muinín agus iontaoibh agus ar ndóigh, le fearg áirithe.

"....Beidh orm ceadúnas tiomána a athnúachain go luath agus rinne mé iarracht eolas faoin gcóras nua a fháil ar líne uatha ach níl ach fíor bheagán Gaeilge ar an suíomh acu agus fiú má bhrútar ar an cnaipe “Gaeilge” tá an mion-eolas go léir i mBéarla...

...Níl mise sásta géileadh den short seo rud. Ní raibh aon fhadhb agam-sa roimhe seo ag fáil athnúcháin ar mo cheadúnas ach anois níl sé chomh simplí má tá duine ag iarraidh a chuid ghnó a dhéanamh sa teanga náisiúnta. 

Rinne me mo theastais i nGaeilge fadó agus ní dhearna aon ghnó leo i mBearla ó shin. Ach anois táid ag brú Béarla orm..."

Mar is gnáth fuair mé freagra beacht ón oifig go pras. Ach ní ró-shásta a bhí mé leis an méid a bhí le rá ann.

"..Go raibh maith agat as teagmháil a dhéanamh linn maidir le deacrachtaí atá agat seirbhís i nGaeilge a fháil ón tSeirbhís Náisiúnta um Cheadúnais Tiomána (NDLS).

Tuigtear dúinn go bhfuil an tSeirbhís seo á fheidhmiú ar bhonn chonradh thar ceann an Údarás um Shábháilteacht ar Bhóithre. Cé gur comhlacht poiblí é an tÚdarás, níor thug an tAire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta faoi scáth Acht na dTeangacha Oifigiúla é ó bunaíodh é i Meán Fómhair 2006 – go deimhin, níl liosta na gcomhlachtaí nuashonraithe ag an Aire ó Bhealtaine na bliana sin. Tá sé seo curtha ar súile na Roinne againn ar bhonn rialta. Tuigimid go bhfuil sé beartaithe ag an Roinn go ndéanfar gach comhlacht poiblí a thabhairt faoi scáth na reachtaíochta go huathoibríoch trí leasú a dhéanamh ar an Acht, agus níl sin déanta fós. Ciallaíonn seo nach bhfuil aon dualgas reachtúil teanga ar an Údarás ná ar an tSeirbhís, agus nach bhfuil aon chumhacht nó údarás ag an Oifig seo teagmháil a dhéanamh leo ina leith....." 

Ocht mbliaina!

Mar a dúirt Seán Ó Cuirreáin ina ráiteas deireannach roimh éirí mar Coimisinéir Teanga, as dó,  “… más fíor gur go mall a mheileann muilte Dé, is léir gur níos moille fós a mheileann muilte an státchórais, go speisialta i réimse na teanga!” 

Tá na hAirí, agus gach Aire ó 2006, ina suí ar an rud seo ó 2006. An mbeidh sé deanta roimh 2016? 

An Stáit Sheirbhís agus an Straitéis! #Gaeilge

Chuir an tAire Stáit do Ghnóthaí Gaeltachta, Joe McHugh, T.D., fáilte inné (30 Meán Fómhair 2014) roimh na tuarascálacha ar chur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 atá foilsithe ag na Ranna Rialtais ábhartha, 12 acu san iomlán, ar an dul chun cinn atá déanta acu le bliain anuas faoin Straitéis.

I measc na rudaí a dúirt an Aire Stáit bhí seo: "Is léir domsa fosta go léiríonn na tuarascálacha ar dhul chun cinn go bhfuil cur chuige soiléir ann maidir le feidhmiú na Straitéise a mbeidh tionchar dearfach aige ar an teanga san fhadtréimhse. Is údar sásaimh dom go n-aithníonn na Ranna Rialtais go bhfuil sé tábhachtach go mbeadh líon áirithe foirne atá in ann seirbhísí a chur ar fáil i nGaeilge in achan Roinn agus go bhfuil gealltanas tugtha acu go n-aithneofar ina gcuid scéimeanna teanga amach anseo faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 na poist nó na réimsí oibre lena mbaineann riachtanas inniúlachta sa Ghaeilge."

Ach bhi píosa ag an iar-stáit sheirbhíseach, Seán Mag Leannáin, faoin dtuairisc ar an ardán facebook le deanaí. Dúirt sé:

"Foilsíodh tuarascálacha ó na Ranna Stáit éagsúla ar an dul chun cinn atá déanta acu (dar leo fhéin) go dtí seo faoin Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge. Foilsíodh dhá thuarascáil déag san iomlán ar shuíomh idirlín na Roinne Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta inniu 30 Meán Fómhair 2014. Ní raibh aon tuarascáil ó cheachar den dá Roinn is mó teagmháil leis an bpobal – An Roinn Coimirce Sóisialaí (nó An Roinn Leasa Shóisialaigh mar is fearr aithne uirthi) agus Na Coimisinéirí Ioncaim. Léigh mé na tuarascálacha uilig agus níor éirigh liom teacht ach ar phost amháin i measc na mílte post sa státseirbhís atá luaite go sonrach mar phost a mbeidh riachtanas inniúlachta sa Ghaeilge ceangailte leis. Comhghairdeas leis an Roinn Dlí agus Cirt as an éacht seo ... Seo mar a chuireann siad síos ar an gaisce uathúil s’acu:

“Tá post amháin mar aistritheoir sa Roinn a bhfuil sé riachtanach go mbeadh sealbhóir an phoist sin dátheangach go feidhmiúil sa Ghaeilge agus sa Bhéarla. Déanfaidh an Roinn, mar chuid dá chreat leanúnach pleanála fórsa oibre, na réimsí sin den Roinn a aithint a mbeadh sé inmhianaithe go mbeadh líofacht dhátheangach iontu, nó gurbh fhearr a chuideodh líofacht dhátheangach iontu le spriocanna gnó a bhaint amach. I gcomhréir le beartas an Rialtais, aithneofar i scéimeanna teanga de chuid na Roinne amach anseo faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla na poist lena mbainfidh riachtanas inniúlachta sa Ghaeilge.”

Tabhair faoi deara go mbaineann na Ranna uilig úsáid as an bhfoirmle chéanna maidir lena gcur chuige sa réimse seo – ie, ‘go n-aithneofar i scéimeanna teanga de chuid na Roinne amach anseo’ na poist a mbeidh an Ghaeilge sonraithe mar riachtanas dóibh."

Bhí píosa ar Nuacht TG4 faoi ar an Máirt 30 Meán Fomhair ina dúirt an Coimisinéir Teanga, Ronán Ó Domhnaill  go bhfuil sé "Thar am ag an rialtas a aithint go sonrach cá bhfuil gá le daoine le Gaeilge sa tseirbhís phoiblí!" Is beag aird a thugtar ar sna meán chló Bhéarla air an tuairisc agus ar ndóigh níl meán chló i nGaeilge le fáil anois dúinn a mbuíochas le Foras na Gaeilge. Mar sin tá an tuairisc ina iomláine anseo agam.

Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 Tuarascáil ar Dhul Chun Cinn: Nollaig 2010 – Iúil 2013

Struchtúir
Tá struchtúir bunaithe ón mbliain 2011 chun feidhmiú na Straitéise a chur chun cinn agus chun monatóireacht a dhéanamh ar dhul chun cinn ina leith. San áireamh sna struchtúir sin, tá an Coiste Rialtais ar an nGaeilge agus ar an nGaeltacht atá faoi chathaoirleacht an Taoisigh, chomh maith leis an nGrúpa Idir-Rannach atá faoi chathaoirleacht an Aire Stáit sa Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, agus grúpaí eile d'oifigigh a bhíonn ag plé le hearnálacha éagsúla ar nós oideachas.
Reachtaíocht

Joe McHugh, Aire Stáit
a sheol an tuairisc!

Achtaíodh Acht na Gaeltachta i mí Iúil 2012. Forálann an tAcht do phróiseas pleanála teanga i limistéir a aithneofar go reachtúil mar Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta, Bailte Seirbhíse Gaeltachta agus Líonraí Gaeilge. Tá dul chun cinn á dhéanamh maidir leis an reachtaíocht thánaisteach a bhaineann leis an bpróiseas pleanála teanga a fhorordaítear san Acht. Síníodh an tOrdú um Thosach Feidhme faoi Acht na Gaeltachta ar an 16 Aibreán 2013. Is ar an lá sin a tháinig Acht na Gaeltachta 2012 i gníomh, a mhéid nach raibh sé i ngníomh cheana féin.

Tá na chéad chéimeanna á nglacadh ag Údarás na Gaeltachta agus ag Foras na Gaeilge féachaint le tús a chur leis an bpróiseas pleanála teanga le heagraíochtaí agus le pobail sna ceantair éagsúla lena mbaineann. I measc na bpríomhbheartas atá á gcur chun cinn ag an Roinn i gcomhar le hÚdarás na Gaeltachta agus Foras na Gaeilge, tá:

•  Rialacháin ina leagfar amach na critéir pleanála teanga a bheidh le húsáid le measúnú a dhéanamh ar na pleananna teanga a bheidh ullmhaithe do na Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta, do na Bailte Seirbhíse Gaeltachta agus do na Líonraí Gaeilge.
•  Fógraí a thabharfaidh sainmhíniú ar thoghranna na 26 Limistéar Pleanála Teanga Gaeltachta.
•  Treoirlínte ina leagfar amach próiseas trédhearcach chun pleananna teanga a ullmhú agus a fheidhmiú sna limistéir, bailte agus líonraí agus measúnú a dhéanamh orthu.
•  Córas a fhorbairt chun eagraíochtaí a roghnú le pleananna teanga a ullmhú agus a chur i bhfeidhm.
•  Dioplóma i bPleanáil Teanga, in Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, a fhorbairt lena bheith ar fáil d'fhoireann eagraíochtaí pobail agus comhlachtaí Stáit a mbeidh baint acu leis an bpróiseas pleanála teanga. Tá tús le cur le soláthar an chláir seo i bhfómhar 2013.
•  Nuashonrú ar an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht chun taighde atá foilsithe, ón uair gur tugadh faoin Staidéar Teangeolaíoch in 2007, a thabhairt san áireamh. Tá an leagan nuashonraithe den Staidéar Teangeolaíoch le foilsiú i bhfómhar 2013. Tá sé seo idir lámha ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus ag an Institiúid Náisiúnta um Anailís Réigiúnach agus Spásúil in Ollscoil na hÉireann, Má Nuad.

Le hAcht na Gaeltachta, déantar leasú freisin ar struchtúr agus ar fheidhmeanna Údarás na Gaeltachta. Faoin Acht, cuireadh ar ceal an ceanglas gur le toghchán a thoghfaí bord Údarás na Gaeltachta agus rinneadh laghdú ar líon na gcomhaltaí boird ó 20 comhalta go 12. Ceapadh bord nua Údarás na Gaeltachta i mí na Samhna 2012.

Achtaíodh Acht um Choimisiún Thithe an Oireachtais (Leasú) 2013 i mí Feabhra 2013. Forálann an tAcht do leathnú ar ról Choimisiún Thithe an Oireachtais maidir le haistriú reachtaíochta (chun reachtaíocht phríomha agus thánaisteach araon a thabhairt san áireamh). Foráiltear san Acht freisin go bhfoilseoidh Coimisiún Thithe an Oireachtais An Caighdeán Oifigiúil agus go ndéanfaidh sé athbhreithniú tréimhsiúil air.

Oiliúint i nGaeilge agus Measúnú Inniúlachta
Faoi Chomhaontú Seirbhíse idir an Roinn agus an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe a síníodh i mí Feabhra 2013, tá freagracht ar an Roinn i leith cúrsaí oiliúna Gaeilge agus measúnú inniúlachta a sholáthar don Státseirbhís. Tá an Roinn i mbun idirchaidrimh faoi láthair le Ranna agus Oifigí Rialtais chun a riachtanais oiliúna a fháil amach agus bunsonraí a leagan amach i ndáil le riachtanais amach anseo.

Scéimeanna Tacaíochta Gaeilge agus Gaeltachta
Maoiníonn an Roinn réimse tionscnamh faoina cuid Scéimeanna Tacaíochta Gaeilge agus Gaeltachta:

•  Sheol an Roinn an Clár Tacaíochta Teaghlaigh i mí Aibreáin 2012. Faoin gclár seo, tá roinnt tionscnamh á gcur i bhfeidhm atá dírithe ar thacaíocht a chur ar fáil do theaghlaigh atá ag tógáil a bpáistí le Gaeilge. Áirítear orthu sin pacáiste tacaíochta do thuismitheoirí agus soláthar níos fearr faoi Scéim na gCúntóirí Teanga chun cuidiú le páistí i mbunscoileanna Gaeltachta maidir le sealbhú agus saibhriú a gcuid scileanna teanga.
•  Aistríodh an fhreagracht maidir leis an gcóras ceadaithe do choláistí Gaeilge sa Ghaeltacht ón Roinn Oideachais agus Scileanna go dtí an Roinn seo in 2010. Faoi Scéim na bhFoghlaimeoirí Gaeilge, rinne 23,840 dalta freastal ar choláistí Gaeilge sa Ghaeltacht in 2012. Bhí ról lárnach ag an Roinn seo, i dteannta CONCOS (Comhchoiste na gColáistí Samhraidh), i gcomhordú na gcúrsaí Cásca sa Ghaeltacht d'ábhar oidí faoi scéim nua a tugadh isteach faoi Cháisc 2013.
•  Tá maoiniú curtha ar fáil ag an Roinn d'ionaid tacaíochta teaghlaigh in Indreabhán agus ar an gCeathrú Rua i gCo. na Gaillimhe agus tá pleananna á gcur chun cinn chun áis cosúil leo sin a fhorbairt i mBaile an Fheirtéaraigh i gCo. Chiarraí in 2013.
•  Cuireann an Roinn maoiniú ar fáil do réimse eagraíochtaí laistigh agus lasmuigh den Ghaeltacht chun tacú le cur chun cinn na Gaeilge.
•  Cuireann an Roinn maoiniú ar fáil do chúrsaí aistriúcháin, ateangaireachta agus dlí in institiúidí tríú leibhéal in Éirinn chun freastal ar riachtanais earcaíochta a thagann chun cinn in Éirinn de bharr Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 agus sna hinstitiúidí Eorpacha de bharr aitheantas a bheith ag an nGaeilge mar theanga oifigiúil agus oibre de chuid an Aontais Eorpaigh. D'éirigh le 222 mac léinn na cúrsaí seo a chríochnú idir 2006 agus 2012.
•  Cuireann an Roinn maoiniú ar fáil do Fiontar in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath chun téarmaí Gaeilge a aistriú do bhunachar sonraí téarmaíochta an Aontais Eorpaigh,
• IATE (Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip). Tá os cionn 50,000 téarma aistrithe go dtí seo, rud a fhágann go bhfuil an Ghaeilge anois ar an 14ú teanga is mó i mbunachar sonraí téarmaíochta an AE.
•  Cuireann an Roinn maoiniú ar fáil do chúrsaí Gaeilge in os cionn 30 coláiste tríú leibhéal thar lear agus d'fhreastail os cionn 1,400 mac léinn ar na cúrsaí sin sa tréimhse ó 2011 go 2012. Méadaíonn an tionscnamh seo próifíl na Gaeilge go hidirnáisiúnta agus spreagann turasóireacht chultúrtha, go háirithe chun na Gaeltachta.
•  Cuireann an Roinn maoiniú ar fáil do réimse tionscnamh ata dírithe ar rochtain níos fearr ar an teanga a chur ar fáil do gach duine, lena n-áirítear digitiú ábhar ar líne ó Chnuasach Bhéaloideas Éireann in Ollscoil na hÉireann, Baile Átha Cliath agus forbairt córas iomlán Téacs-go-hUrlabhra don Ghaeilge (www.abair.ie) i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath.

Gníomhaireachtaí Gaeilge faoi choimirce na Roinne Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta
Foras na Gaeilge
Gníomhaireacht de chuid an Fhorais Teanga Thuaidh Theas é Foras na Gaeilge, ceann de na sé chomhlacht forfheidhmithe a bunaíodh faoin Acht um Chomhaontú na Breataine-na hÉireann 1999. Dá réir sin, tá ról reachtúil ag Foras na Gaeilge maidir le cur chun cinn na Gaeilge i ngach gné den saol ar fud oileán na hÉireann.

Faoi Acht na Gaeltachta 2012, tá Foras na Gaeilge freagrach as oibriú le pobail i mBailte Seirbhíse Gaeltachta, de réir mar is cuí, agus i Líonraí Gaeilge chun pleananna teanga a ullmhú agus a fheidhmiú sna ceantair sin. Chun critéir pleanála teanga a ullmhú do na Líonraí Gaeilge faoi Acht na Gaeltachta, ghlac ionadaithe ó phobail Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht agus Foras na Gaeilge páirt i ngrúpa fócais arna eagrú ag an Roinn in 2012.

I measc phríomhéachtaí Fhoras na Gaeilge go dáta in 2013, bhí an Foclóir nua Béarla-Gaeilge a seoladh i mí Eanáir 2013. Tá an leagan leictreonach den fhoclóir (www.focloir.ie) in ann freastal ar 85% de na gnáthchuardaigh a dhéanann úsáideoirí agus cuirfear ábhar leis an leagan ar líne ar bhonn leanúnach go dtí go bhfoilseofar an leagan clóite in 2015.

Ina theannta sin, tá faomhadh na Comhairle Aireachta Thuaidh Theas i mí Iúil 2013 do na socruithe nua maoinithe, in ionad múnla reatha bunmhaoinithe Fhoras na Gaeilge, ina chloch mhíle riachtanach chun a chinntiú go gcuirfear feabhas suntasach ar sholáthar seirbhísí túslíne sa dá dhlínse.
Chun a dhualgais reachtúla a chomhlíonadh, tugann Foras na Gaeilge faoi réimse leathan gníomhaíochtaí. Seo a leanas roinnt samplaí de na gníomhaíochtaí sin:

•  Chun múineadh na Gaeilge agus múineadh trí Ghaeilge a fhorbairt, cuirtear caighdeán ard áiseanna teagaisc agus foghlama, chomh maith le téacsleabhair, ar fáil. Tá scéimeanna tacaíochta eile ar fáil freisin, mar shampla, GLEO (Gaeilge Labhartha san Earnáil Oideachais) agus deontais do scoláireachtaí i gcoláistí oiliúna.
•  Déantar freastal freisin ar dhaoine óga lasmuigh de shuíomh na scoile trí Scéim Óige agus Scéim Champaí Samhraidh Fhoras na Gaeilge.
•  Cuirtear tacaíocht agus oiliúint speisialaithe ar fáil san earnáil phoiblí ar bhonn leanúnach. Mar shampla, tá córas creidiúnaithe d'aistritheoirí agus d'eagarthóirí bunaithe, chomh maith le hacmhainní cosúil le háiseanna aistriúcháin ríomhchuidithe, bunachar sonraí téarmaíochta náisiúnta (www.focal.ie) agus an líne chabhrach FREAGRA.
•  Faoin Scéim Phobail Ghaeilge 2011-2013, cuirtear maoiniú ar fáil do 19 oifigeach forbartha Gaeilge atá fostaithe ag coistí i gceantair éagsúla ar fud na tíre.
•  Tá scéimeanna agus tionscadail ar fáil chun úsáid na teanga sna healaíona, sna meáin agus sna hilmheáin a chur chun cinn, mar shampla, Scéim na gComplachtaí Drámaíochta, Scéim na bhFéilte, Scéim na Foilsitheoireachta agus Scéim na dTionscadal Litríochta.
•  Cuirtear tacaíocht ar fáil d'fhorbairt na Gaeilge san earnáil ghnó tríd an bhfeachtas feasachta Gnó Means Business agus trí scéimeanna cosúil le Scéim na gComharthaí Dátheangacha.
•  Cuirtear tacaíocht ar fáil trí Chlár na Leabhar Gaeilge do chur chun cinn na léitheoireachta, na scríbhneoireachta agus na foilsitheoireachta Gaeilge.
•  Tá suíomh tairsí don Ghaeilge á fhorbairt a bheidh ina lárphointe rochtana ar acmhainní Gaeilge ar líne. Cé go ndéanfar é seo a fhorbairt ar bhonn breisíoch, samhlaítear gur in 2014 a sheolfar an chéad chéim den fhorbairt.

Údarás na Gaeltachta
Is é Údarás na Gaeltachta an ghníomhaireacht forbartha réigiúnach don Ghaeltacht. Tá gníomhaíochtaí Údarás na Gaeltachta dírithe ar shaol teangeolaíoch, sóisialta agus eacnamaíoch na Gaeltachta. Tá sé tiomanta do phobal agus eacnamaíocht Ghaeltachta inmharthana a fhorbairt chun an Ghaeilge a spreagadh mar phríomhtheanga pobail an réigiúin.

Faoi Acht na Gaeltachta 2012, tá cúram ar Údarás na Gaeltachta maidir leis an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge a chur i bhfeidhm sa Ghaeltacht. Faoin Acht, tá sé freagrach as oibriú le pobail atá sna Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta agus sna Bailte Seirbhíse Gaeltachta, de réir mar is cuí, chun pleananna teanga a ullmhú sna limistéir sin agus iad a fheidhmiú. Tá Údarás na Gaeltachta ag plé an phróisis pleanála teanga le heagraíochtaí pobail sa Ghaeltacht a mbeidh orthu tionscnaimh pleanála teanga ar leith a chur i bhfeidhm mar chuid dá bpleananna oibre in 2013.
Chun a chuid oibleagáidí reachtúla a chomhlíonadh, tugann Údarás na Gaeltachta faoi réimse leathan gníomhaíochtaí, lena n-áirítear:

•  Scéimeanna fiontraíochta agus fostaíochta a thacaíonn le tuairim is 7,000 post lánaimseartha ar fud na Gaeltachta. Aontaíodh meicníocht fhoirmiúil do chomhoibriú idir Údarás na Gaeltachta agus Fiontraíocht Éireann i mí an Mheithimh 2013 a rachaidh chun tuilleadh tairbhe d'fhorbairt fiontraíochta sa Ghaeltacht.
•  Cuirtear maoiniú ar fáil do 30 eagraíocht phobalbhunaithe sa Ghaeltacht.
•  Oibríonn gréasán de 70 naíonra sa Ghaeltacht faoi choimirce Chomhar Naíonraí na Gaeltachta, chomh maith le hionaid cúraim leanaí a chuireann tionscnaimh
• luathfhoghlama ar fáil trí Ghaeilge.
•  Oibríonn Óige na Gaeltachta líonra clubanna óige ar fud na Gaeltachta a dhéanann
• freastal ar 1,800 duine óg.
•  Feidhmíonn Ealaín na Gaeltachta, arna chómhaoiniú ag Údarás na Gaeltachta agus an
• Chomhairle Ealaíon, clár cuimsitheach ealaíon sa Ghaeltacht. 4


An Roinn Oideachais agus Scileanna
Tá dul chun cinn suntasach déanta ag an Roinn Oideachais agus Scileanna maidir leis na gníomhartha oideachais a bhaineann le curaclam, measúnú agus oideachas múinteoirí, mar atá leagtha amach sa Straitéis, a fhorfheidhmiú. Tá forfheidhmiú na ngníomhartha seo ag tarlú in éineacht le forfheidhmiú na Straitéise Náisiúnta Litearthachta agus Uimhearthachta, forbairtí in oideachas tosaigh do mhúinteoirí agus athchóiriú na sraithe sóisearaí.

Forbairt Curaclaim
Tá curaclam nua comhtháite teanga do bhunscoileanna á fhorbairt ag an gComhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta (CNCM) a chuimseoidh torthaí foghlama don Ghaeilge agus samplaí d'obair na bpáistí chun na caighdeáin atá le baint amach ag foghlaimeoirí a léiriú. Baineann mórfhócas chur i bhfeidhm na Straitéise ag an Roinn le soláthar acmhainní agus ábhair oideachasúla do mhúineadh trí Ghaeilge. Tá raon na n-acmhainní agus na n-ábhar oideachais don teagasc trí Ghaeilge feabhsaithe go mór ag an gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (COGG), arna maoiniú ag an Roinn. Cuirfidh comhcheangal COGG leis an CNCM, a fógraíodh i mí na Samhna 2012, le cumas COGG i ndáil leis an obair seo mar go mbeifear ábalta forbairt na gcuraclam ag an CNCM, agus forbairt na n-ábhar i nGaeilge ag COGG a dhéanamh ar bhealach atá comhordaithe go dlúth. Cuirfidh an comhcheangal freisin le cumas COGG comhairle a chur ar fáil agus taighde a dhéanamh maidir le straitéisí agus tacaíochtaí do mhúineadh trí Ghaeilge.

Tá sé beartaithe polasaí na Roinne ar thumoideachas i mbunscoileanna a shoiléiriú. Tá pleananna i bhfeidhm chun an curaclam bunscoile a fhorordú le hionstraim reachtúil a luaithe is féidir agus socruithe a dhéanamh chun tréimhse tumoideachais i nGaeilge a chur i bhfeidhm i mbunscoileanna Gaeilge.

Den chéad uair riamh, bhí scrúduithe caighdeánaithe ar fáil agus in úsáid i mbunscoileanna Gaeilge i Meitheamh 2012. Tá sé i gceist scrúduithe den chineál céanna a bheith ar fáil i scoileanna iar-bhunoideachais Gaeilge ag deireadh an dara bliain.

Mar chuid den tsraith nua shóisearach, tá curaclam athbhreithnithe don Ghaeilge idir lámha ag an CNCM agus beidh sé ar fáil ó Mheán Fómhair 2014. Chomh maith leis sin, tá an tAire Oideachais agus Scileanna ag iarraidh ar an CNCM féachaint ar ghearrchúrsa speisialaithe a chur ar fáil i nGaeilge sa tsraith shóisearach i scoileanna Gaeilge. D'iarr an tAire ar an CNCM freisin comhairle a thabhairt maidir leis an gcaoi inar féidir freastal ar riachtanais daltaí i scoileanna Gaeilge trí aon athchóiriú ar an siollabas/sonraíocht don Ghaeilge sa tsraith shinsearach.

Ag leibhéal na hiar-bhunscoile, tá socruithe measúnaithe tugtha isteach a leagann béim níos mó ar fhorbairt chumas Gaeilge labhartha na ndaltaí ag leibhéal na hiar-bhunscoile. Dáiltear 40% de na marcanna i scrúdú na hArdteistiméireachta sa Ghaeilge ar an scrúdú béil. Shuigh na chéad daltaí a tháinig faoi na socruithe measúnaithe seo a scrúdú Ardteistiméireachta i Meitheamh na bliana 2012. Tá an CNCM le hathbhreithniú a dhéanamh ar eispéiris na ndaltaí ar na socruithe measúnaithe nua roimh dheireadh na bliana 2013. Tá méadú tagtha freisin ar líon na ndaltaí atá ag gabháil don scrúdú béil sa Ghaeilge ag leibhéal an Teastais Shóisearaigh. Beidh measúnú ar chumas labhartha ina riachtanas sna socruithe measúnaithe don Ghaeilge mar chuid den tsraith shóisearach nua.

Tá sé i gceist ag an Roinn tabhairt faoi thaighde in 2013/2014 maidir leis an mbealach a éilítear díolúine ón nGaeilge agus a cheadaítear í. Bainfear leas as an taighde seo san athbhreithniú ar na socruithe reatha i leith na díolúine.

Oideachas do Mhúinteoirí
Tugadh bearta isteach ag an bpointe iontrála agus le linn na gclár in oideachas tosaigh do mhúinteoirí a bhfuil sé mar aidhm acu cumas Gaeilge na n-ábhar oidí a threisiú, chomh maith lena gcumas í a mhúineadh. Áirítear orthu seo bearta chun na bunriachtanais iontrála don Ghaeilge a leasú, méadú i bhfad na gclár oideachais tosaigh do mhúinteoirí agus athchumrú ábhar na gclár. Beidh an socrúchán Gaeltachta do mhúinteoirí faoi oiliúint ina ghné lárnach de na cláir uile oideachais tosaigh do mhúinteoirí. Tá síneadh curtha le tréimhse an tsocrúcháin freisin ó thrí seachtaine go ceithre seachtaine i dtréimhse 2 bhliain. Tá sé i gceist ag an Roinn bearta breise a thabhairt isteach a bhaineann le hoideachas do mhúinteoirí a láidreoidh an soláthar d’oideachas trí mheán na Gaeilge. Airítear orthu seo soláthar de mheascán roghanna ar an láthair agus ar líne don fhorbairt ghairmiúil leanúnach.

Tacú le hoideachas trí Ghaeilge
Tá réimse beart a bhaineann le hoideachas múinteoirí in áit chun tacú le hoideachas trí mheán na Gaeilge. Leanann an tSeirbhís um Fhorbairt Ghairmiúil do Mhúinteoirí de thacaíocht a sholáthar do mhúinteoirí i mbunscoileanna agus in iar-bhunscoileanna Gaeilge. Ina theannta sin, tugann COGG tacaíocht do sholáthraithe chun cúrsaí a sholáthar atá sainiúil do riachtanais na múinteoirí i scoileanna Gaeilge. Leanann an dioplóma iarchéime sa teagasc trí Ghaeilge in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh de chinntiú go bhfuil soláthar ann de mhúinteoirí d'iar-bhunscoileanna Gaeilge. Tá deiseanna ar fáil do mhúinteoirí i mbunscoileanna agus in iar-bhunscoileanna feabhas a chur ar a gcuid inniúlachta maidir le feidhmiú i gcomhthéacsanna oideachais trí mheán na Gaeilge trí bheith páirteach i gcláir chuí iarchéime ag leibhéal máistreachta. Tá an Roinn ag comhoibriú leis an Roinn Oideachais i dTuaisceart Éireann ar thionscnamh thuaidh theas a dhéanann soláthar do chothú na ngníomhaíochtaí foghlama cumaisc do mhúinteoirí i scoileanna Gaeilge, lena n-áirítear scoileanna Gaeltachta, agus comhroinnt ar shamplaí dea-chleachtais agus ar acmhainní maidir leis an litearthacht agus leis an uimhearthacht.

Scoileanna Gaeltachta
Tá pleananna i bhfeidhm chun mionanailís a dhéanamh le linn 2013-2014 ar na dúshláin ar leith a bhíonn le sárú ag scoileanna Gaeltachta chun roghanna polasaí a aithint don teagasc trí mheán na Gaeilge sna scoileanna seo, go háirithe i gcomhthéacs Acht na Gaeltachta 2012.
Soláthar d'oideachas trí Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht
Ag an mbunleibhéal, déanfar cinneadh maidir leis an ngá atá le gaelscoileanna i gceantair ina bhfuil méadú déimeagrafach ar bhonn tosca déimeagrafacha, éileamh ó thuismitheoirí agus iarratais ar phátrúnacht ó phátrúin féideartha. I gceantair ina bhfuil uimhreacha seasmhacha déimeagrafacha, éascóidh an Roinn aistriú scoileanna reatha Béarla chuig pátrúin nua, lena n- áirítear iad siúd a reáchtálfaidh na scoileanna mar ghaelscoileanna. Ag an leibhéal iar- bhunscoile, leanfaidh an Roinn ag sainaithint na gceantar ina bhfuil gá le gaelcholáiste nua de réir thairseach éilimh (i.e. 400 dalta) atá i bhfad níos ísle ná a comhionann do scoileanna Béarla (i.e. 800 dalta). Tá polasaí réamhghníomhach glactha ag an Roinn i ndáil le bunú scoileanna Gaeilge. Tá tús curtha aici le pleanáil do scoileanna dá leithéid in oirchill an éilimh, in áit a bheith ag fanacht go dtiocfaidh éilimh áitiúla chun cinn. Mar thoradh air sin, tá ceithre cinn as 20 bunscoil atá le bunú faoin mbliain 2015 sainaitheanta ag an Roinn mar scoileanna Gaeilge. Ar an gcaoi chéanna, is scoileanna Gaeilge a bheidh i dtrí cinn as 17 iar-bhunscoil atá le bunú faoin mbliain 2014.

Ardoideachas
Is ar institiúidí aonair ardoideachais, faoi choimirce an Údaráis um Ard-Oideachas, atá an phríomhfhreagracht as aidhmeanna na Straitéise i ndáil le hardoideachas a chur i bhfeidhm. Tagann sé seo le neamhspleáchas reachtúil na n-institiúidí ardoideachais maidir le gnóthaí acadúla agus soláthair clár, chomh maith lena bhfreagracht reachtúil an Ghaeilge a chaomhnú, a chothú agus a shaothrú.

Oideachas do Dhaoine Fásta
Maidir leis an aosoideachas, cuirtear cúrsaí Gaeilge ar fáil saor in aisce do dhaoine fásta trí scéimeanna a mhaoiníonn an Roinn agus a chuireann na Boird Oideachais agus Oiliúna ar fáil. Féadfaidh daoine fásta leas a bhaint freisin as cúrsaí atá deimhnithe ag Dearbhú Cáilíochta agus Cáilíochtaí Éireann. Cuireann roinnt de na hinstitiúidí tríú leibhéal cúrsaí Gaeilge ar fáil atá i réimse na gcúrsaí a bhaineann le foghlaim ar feadh an tsaoil. Tá na cúrsaí sin dírithe ar chumas Gaeilge na bhfoghlaimeoirí a fheabhsú.

Roinn an Taoisigh
Tá an Coiste Rialtais ar an nGaeilge agus ar an nGaeltacht athbhunaithe ag an Rialtas reatha. Tá an coiste seo faoi chathaoirleacht an Taoisigh agus tugann grúpa idir-rannach d'oifigigh sinsearacha tacaíocht don choiste. Tagann an coiste le chéile go rialta chun athbhreithniú a dhéanamh ar an dul chun cinn atá déanta ar chur i bhfeidhm na Straitéise.

Bíonn na foilseacháin bhliantúla a eisíonn Roinn an Taoisigh ar fáil go dátheangach, mar shampla, na cláir don Lá Náisiúnta Cuimhneacháin, comóradh Éirí Amach na Cásca 1916 agus comóradh Dhónaill Uí Chonaill.

An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála
Aithnítear go cuí stádas na Gaeilge mar theanga oifigiúil agus oibre de chuid an Aontais Eorpaigh i soláthar seirbhísí ateangaireachta, i suíomh gréasáin Uachtaránacht an AE agus i ngníomhaíochtaí agus in ábhair bholscaireachta atá dírithe ar thoscairí agus rannpháirtithe AE in Éirinn agus sa Bhruiséil le linn Uachtaránacht na hÉireann ar an AE.

An Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe
Agus í ag coinneáil a ról foriomlán i ndáil le polasaí oiliúna agus measúnú inniúlachta i nGaeilge laistigh den Státseirbhís, tá an fhreagracht as cur i bhfeidhm oiliúint Ghaeilge agus measúnú inniúlachta Gaeilge leagtha ag an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe ar an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta. Síníodh comhaontú seirbhíse idir an dá Roinn i mí Feabhra 2013 chun feidhm a thabhairt don tionscnamh nua polasaí sin.

Mar chuid den phróiseas pleanála don fhórsa oibre sa Státseirbhís, aithneoidh Ranna agus Oifigí poist/réimsí oibre a mbeidh Státseirbhísigh atá in ann feidhmiú go dátheangach de dhíth iontu. Beidh an-tábhacht leis an bpróiseas sin lena chinntiú go ndéanfar soláthar i gcomórtais earcaíochta amach anseo do cheapacháin a mbeidh inniúlacht i nGaeilge riachtanach dóibh. Sonrófar freisin i scéimeanna teanga amach anseo faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 na poist a mbeidh ceanglas inniúlachta teanga ag baint leo.

An Roinn Sláinte
Tá plean forfheidhmithe ullmhaithe ag an Roinn Sláinte maidir le conas a chuirfear an Straitéis i bhfeidhm in earnáil na sláinte. É sin ráite, ó tharla nach í an Roinn an soláthróir reachtúil de sheirbhísí sláinte agus sóisialta pearsanta, beidh an fhreagracht as soláthar formhór na ngníomhaíochtaí sa phlean ar Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) agus ar ghníomhaireachtaí sláinte eile de chuid an Stáit. Sa chomhthéacs seo, tá an FSS tiomanta do phróiseas chun foireann phríomhchúraim a fhorbairt a bheidh ábalta seirbhísí a sholáthar trí Ghaeilge i gceantair éagsúla Gaeltachta. Earcóidh an FSS comhaltaí foirne a bheidh líofa i nGaeilge de réir mar a thagann folúntais chun cinn sa Ghaeltacht agus de réir phrótacal earcaíochta FSS ar glacadh leis i mí Aibreáin 2013. Líonfar poist san FSS ina bhfuil inniúlacht i nGaeilge de dhíth de réir an phrótacail earcaíochta.

An Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige
Aithníonn an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige go maith gur gnéithe tábhachtacha d’athbheochan na teanga í an fhoghlaim réamhscoile agus an fhoghlaim neamhfhoirmiúil. Go deimhin, is ar an ngá cur le cumas leanaí foghlaim agus forbairt trí shuímh ar ardchaighdéan a sholáthar atá an fócas sna cláir luathbhlianta a riarann an Roinn. Dá réir, leanfaidh an Roinn ag tabhairt tacaíocht iomlán d’oideachas réamhscoile Gaeilge. Cinnteoidh sí go leanfar ag soláthar an réimse seirbhísí tacaíochta/ábhar Gaeilge a sholáthraítear thar ceann na Roinne sa réimse seo do réamhscoileanna dá leithéid.

Leanfar ag comhlíonadh fheidhmeanna na gCoistí Contae agus Cathrach i gCúram Leanaí (CCC) faoi na socruithe atá ann. Cuirfear struchtúir bhreise tacaíochta ar fáil d'Údarás na Gaeltachta agus d'Fhoras na Gaeilge i ndáil leis na CCC a dhéanann freastal ar cheantair Ghaeltachta agus i ndáil le seirbhísí réamhscoile Gaeilge go ginearálta. Breithneofar go sonrach socruithe nua struchtúrtha a chur ar fáil lena chinntiú go gcuirtear seirbhísí cúraim leanaí ar ardchaighdeán ar fail trí Ghaeilge ar bhealach éifeachtach agus éifeachtúil de réir dea-chleachtas sa réimse seo.

Cinnteoidh an Roinn freisin go nglacfar san áireamh in aon seirbhísí tacaíochta/teagaisc amach anseo san earnáil réamhscoile/naíolainne an gá go mbeidh seirbhísí dá leithéid ar fáil trí Ghaeilge, chomh fada is a bhaineann sé le seirbhísí réamhscoile/naíolainne sa Ghaeltacht agus lasmuigh di.
Maidir le seirbhísí óige, seirbhísí cúraim leanaí, seirbhísí réamhscoile, seirbhísí iarscoile agus líonraí do thuismitheoirí agus leanaí le Gaeilge, tá geallta ag an Roinn, a mhéid agus is féidir faoi na cláir atá faoina cúram, tacú le cur chuige pobalbhunaithe agus sin a fheidhmiú de réir mar a fhorbraíonn pobail a bpleananna teanga faoi Acht na Gaeltachta 2012.

An Roinn Cumarsáide, Fuinnimh agus Acmhainní Nádúrtha
D'fhoráil Comhaontú Aoine an Chéasta go n-oibreodh Rialtas na Breataine le húdaráis ábhartha chraoltóireachta na Breataine agus na hÉireann chun go mbeadh TG4 ar fáil níos forleithne i dTuaisceart Éireann. Ón uair gur aistríodh go teilifís dhigiteach in 2012, tá fáil ag 94% de Thuaisceart Éireann ar TG4.

Tá an leithdháileadh airgid ó tháille an cheadúnais go dtí an Scéim um Maoiniú Craolacháin, faoina bhfuil TG4 ar cheann de na tairbhithe is mó, méadaithe ó 5% go 7%.

Chomh maith lena oibleagáidí reachtúla faoin Acht Craolacháin 2009 a chomhlíonadh i ndáil le seirbhísí a sholáthar i nGaeilge, leagfaidh RTÉ amach ina pholasaí Gaeilge agus ina scéim teanga faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 roinnt bearta/gealltanas chun úsáid na Gaeilge a normalú agus a neartú. Tá an polasaí agus an scéim á bhforbairt faoi láthair.

An Roinn Comhshaoil, Pobail agus Rialtais Áitiúil
I Meitheamh 2013, d'fhoilsigh an Roinn Comhshaoil, Pobail agus Rialtais Áitiúil treoirlínte reachtúla críochnaitheacha d’údaráis pleanála i dtaca le Pleananna Ceantair Áitiúla (LAP). Spreagfaidh na treoirlínte sin, inter alia, údaráis pleanála a bheidh ag ullmhú LAP lena mbainfidh ceantair Ghaeltachta chun a chinntiú go ndéanfar oidhreacht teanga agus cultúir na gceantar sin a chaomhnú.
I gcomhthéacs an athbhreithnithe a rinneadh ar threoirlínte pleanála 2007 i dtaca le pleananna forbartha, breithneoidh an Roinn an scóip atá ann cur leis an treoir chuimsitheach reatha a bhaineann le ceantair Ghaeltachta.

Is iad na héilimh tosaíochta atá sa réimse seirbhísí comhroinnte (i.e. faoin Athbhreithniú ar Éifeachtacht an Rialtais Áitiúil) an príomhfhócas fós agus breithneofar tuilleadh an aidhm atá ann seirbhísí nua comhroinnte a fhorbairt, chun go mbeadh saineolas speisialaithe cuí ar fáil do gach limistéar Gaeltachta sa réimse pleanála, i bhfoirm idirchaidrimh idir na comhlachtaí lena mbaineann.
Tá moltaí chun an córas pleanála a neartú san áireamh sa Chlár Gnímh do Rialtas Áitiúil Éifeachtach – Tús Áite do na Daoine, a foilsíodh i mí Dheireadh Fómhair 2012. Tabharfaidh an Roinn aird chuí ar na himpleachtaí a bheidh ann do gach limistéar pleanála, ceantair Ghaeltachta ina measc.
Is comhairle reachtúil é Údarás na Gaeltachta maidir le pleanáil forbartha faoin Acht um Pleanáil agus Forbairt 2000 (arna leasú).

An Roinn Post, Fiontar agus Nuálaíochta
Aontaíodh meicníocht do chomhoibriú idir Údarás na Gaeltachta agus Fiontraíocht Éireann i Meitheamh 2013 chun borradh a chur faoi fhorbairt fiontraíochta sa Ghaeltacht. Táthar ag leanúint le comhráite maidir le comhoibriú níos fearr idir Údarás na Gaeltachta agus an tÚdarás Forbartha Tionscail faoi choimirce ghrúpa oibre ar a bhfuil oifigigh ó na Ranna ábhartha agus na gníomhaireachtaí forbartha.

An Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais
Tá dul chun cinn suntasach déanta ag an Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais le blianta beaga anuas i dtaobh rialacha cúirte a aistriú go Gaeilge. Áirítear orthu seo na Rialacha Cúirte Dúiche 1997 agus na Rialacha Cúirte Cuarda 2001.

Foilseofar an leagan Gaeilge den tríú mórbhailiúchán de na rialacha cúirte, Rialacha na nUaschúirteanna 1986, arb é an ceann deireanach é, in 2013 agus leanfaidh an Roinn ag foilsiú na leaganacha oifigiúla Gaeilge de leasuithe ar na Rialacha seo, chomh maith le leasuithe ar na Rialacha Cúirte Dúiche 1997 agus ar na Rialacha Cúirte Cuarda 2001.

Aithnítear i scéim teanga an Gharda Síochána faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 an ceart atá ag saoránaigh a ngnó a dhéanamh trí Ghaeilge leis an nGarda Síochána. Tá roinnt gealltanas sa scéim freisin maidir le seirbhísí a sholáthar i nGaeilge, lena n-áirítear an gealltanas seirbhís iomlán trí Ghaeilge a bheith ar fáil i stáisiúin Gardaí sa Ghaeltacht. Tá dul chun cinn á dhéanamh maidir leis na gealltanais éagsúla sin a chur i bhfeidhm. Is obair leanúnach atá i gceist.

An Roinn Cosanta
Is é polasaí na bhFórsaí Cosanta seirbhísí ar ardleibhéal a sholáthar dá gcustaiméirí i nGaeilge nó go dátheangach. Tá roinnt gealltanas i scéim teanga na bhFórsaí Cosanta faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 maidir le seirbhísí a sholáthar i nGaeilge. Tá dul chun cinn á dhéanamh maidir leis na gealltanais éagsúla sin a chur i bhfeidhm. Is obair leanúnach atá i gceist.

Monatóireacht ar fheidhmiú na Straitéise
Ó tharla go bhfuil an Straitéis le cur i bhfeidhm ag roinnt príomhpháirtithe leasmhara thar thréimhse fiche bliain, ní mór monatóireacht ar bhonn leanúnach a dhéanamh ar a cur i bhfeidhm. Déanfaidh an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, arb í an Roinn í ar a bhfuil an fhreagracht uileghabhálach as an Straitéis, monatóireacht leanúnach ar chur i bhfeidhm na Straitéise i gcomhar leis na príomhpháirtithe leasmhara dá dtagraítear inti.

Cuirtear tuarascálacha ar dhul chun cinn ar fáil don Choiste Rialtais faoin nGaeilge agus faoin nGaeltacht a choinníonn súil fhoriomlán ar dhul chun cinn agus a thuairiscíonn don Rialtas, de réir mar is gá. Déanfar tuilleadh tuarascálacha ar dhul chun cinn ar fheidhmiú na Straitéise a fhoilsiú ar bhonn tréimhsiúil.

Ag lorg seirbhíse ón Roinn Gnóthaí Eachtracha nó ón Royal Mail!

Tá feachtas na míosa seo ag díriú ar an Roinn Gnóthaí Eachtracha ó dheas agus an Royal Mail ó thuaidh Dé hAoine seo, 6 Meitheamh 2014. Chuirfeadh sé go mór mór leis an bhfeachtas dá bhféadfá glaoch a chur orthu nó/agus litreacha a sheoladh faoi mar atá leagtha amach sa bhileog eolais mar iatán leis seo.

Chabhródh sé go mór mór linn chomh maith dá bhféadfá aiseolas a chur chugainn tríd an suirbhé thíos a líonadh (beidh an t-aiseolas ríthábhachtach leis an bhfeachtas a fhorbairt):

• An Roinn Gnóthai Eachtracha ó dheas.
• An Royal Mail ó thuaidh.

Ní ghlacfaidh an suirbhé ach 2 nóiméad!

Mar eolas fosta agus mar chúnamh leis an Royal Mail, tá liostaí measartha cuimsitheach ar fáil leis na sráidainmneacha agus logainmneacha ar fad ó thuaidh ar fáil ag na naisc thíos:

http://www.ulsterplacenames.org/tográ_sráidainmneacha.htm

http://www.placenamesni.org/

http://www.logainm.ie/ga/

Ná dean dearmad ar an An Lá Stocaireachta ó dheas – Dé Céadaoin, 11 Meitheamh 2014

An Lá Stocaireachta ó dheas – Dé Céadaoin, 11 Meitheamh 2014

Beidh Conradh na Gaeilge (agus is dócha eagraíochtaí eile na Gaeilge - an méid atá fágtha!) ag eagrú lá stocaireachta in Óstán Buswells (Béarla)  agus ag tabhairt cuireadh do gach polaiteoir sa Dáil agus sa Seanad chun teacht ar chuairt chugainn san óstán i rith an lae le bualadh le hionadaithe óna ndáilcheantair agus ó na heagraíochtaí Gaeilge agus Gaeltachta leis na héilimh seo a leanas a phlé:

Dé Céadaoin 11 Meith 2014

• Bille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2014 a leasú

(práinn leis seo mar go bhfuil an próiseas tosaithe i dTithe an Oireachtais anois)

Go háirithe:

• Foráil nua a chur san Acht go mbeidh faoi dheireadh 2016 gach seirbhís ar fáil do phobal na Gaeltachta trí Ghaeilge 
• Foráil nua a chur san Acht go mbeidh ar a laghad 30% d’fhostaithe nua sa státseirbhís fostaithe don chéad 10 mbliana eile a bheidh in ann cumarsáid sásúil a dhéanamh leis an bpobal trí Ghaeilge

• Cothrom na Féinne don Ghaeilge sa cháinaisnéis

(práinn leis seo mar go bhfuil an cháinaisnéis á shocrú faoi láthair)

• Na forais le freagracht don Ghaeilge agus don Ghaeltacht a mhaoiniú i gceart, i. stop a chur le haon laghdú eile ar bhuiséad Údarás na Gaeltachta, Foras na Gaeilge agus na ranna cuí agus tús a chur leis na buiséid a mhéadú

• Deireadh a chur leis an maolú ar stádas na Gaeilge mar theanga oifigiúil den Aontas Eorpach

Táid ag iarraidh ar dhaoine sásta freastal bheith leo ar an lá é sin a chuir i n-iúil dóibh roimh ré, cén t-am sa lá (aon am idir 8r.n. agus 6i.n.), agus cén dáilcheantar a bhaineann sí nó sé leis. Déanfaidh siad an teagmháil leis na polaiteoirí cuí ansin ar a son.

Cluain Tarbh: Comhfhreagras leis an Lárionad Airgeadra! "Nil dualgas orainn..."

"Ní fhorchuirtear aon cheanglas teanga faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla ná faoi na Rialacháin i leith bonn comórtha a eisíonn Banc Ceannais na hÉireann."

Conamara, 15 Aibreáin 2014 A Chara, Fuair mé an t-eolas faoin bonn nua ór ag comóradh míle bliain Cath Chluain Tarbh sa phost le déanaí. Tá na billeog déaraithe go deas agus tá an-chuid eolais istig ann faoin gcath. Ta an bonn féin go gleoite. Is trua áfach go bhfuil ainm na h-áite ar an mbonn i dteanga nach raibh eolas ag Briain Bóramha féin air nár acu siúd a bhí ag troid leis nó ina choinne! Tá mise den tuairim gur ceart go mbeadh aon scríobhneoireacht ar bhoinn na hÉireann i dTeanga Náisiúnta na hÉireann ar a laghad - mar atá ar Stampaí na hÉireann. Tá súil agam go gcuirfidh sibh mo ghearán ós comhair pé choiste a bhfuil déaradh bhoinn comóradh faoina churam aige!! Mise le meas oraibh.

A chara, Tagraím don ríomhphost a chuir tú chugainn le déanaí maidir leis an mbonn profa óir €20 ar Chath Chluain Tarbh. Is mór againn do chuid tuairimí maidir leis an mbonn féin agus leis an mbróisiúr. Is de bhun na reachtaíochta monaíochta iomchuí a chinntear toisí agus dearthaí na mbonn Éireannach. Ní fhorchuirtear aon cheanglas teanga faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla ná faoi na Rialacháin i leith bonn comórtha a eisíonn Banc Ceannais na hÉireann. Tá do ghearán curtha ar aghaidh chuig an bPainéal Deartha, faoi mar a d'iarr tú. Le gach dea-ghuí, Banc Ceannais na hÉireann

Nach bhfuil sé náireach go gcaitheadh dlí a bheith ann sula dtugann siad áit do theanga náisiúnta na tíre?

Masla ar an idirlíon!

Fuair mé na moltaí ó Chonradh na Gaeilge maidir le plé le maslaí ar líne. Sé Cuan Ó Seireadáin a cheap é. Ar ndóigh baineann sé leis na meáin éile chomh maith.

Caithfidh gach feachtas ar son na cearta sibhialta déileáil le masla den sórt seo. Is fianaise iad na maslaí pearsanta go bhfuil coinsias na maslaitheoirí faoi bhrú, agus go bhfuil tobar na n-argóintí réasúnta folamh.

Bíonn sé mar aidhm ag na maslaitheoirí an díospóireacht a shracadh i dtreo ina labhraítear faoi rudaí nach mbaineann leis an bhfeachtas, go háirithe maidir leis an gcóras oideachais agus a dtaithí fhulangach féin (mar dhea) air.

Níl aon dualgas orainn coimhlint ar an leibhéal sin.

Déarfadh ná Rómhánaigh i gcónaí gurb iad na hargóintí ad hominem na cinn ba laige: (Seo miniú ar Wikipidia an Bhéarla ar an tearma ad hominem!)

B’fhíor dóibh.

Tá sé riachtanach mar sin:
1) Nach ndéanfaimis masla muid féin riamh. Nach n-úsáidfimid tada ón oidhreacht shaibhir do mhaslaí a dhéanann iarracht coinsias ciontach a mhúscailt ar nós ‘seoinín’ agus srl. Go gcnuasófaí agus go scaipfí liosta do fhreagraí gearra dearfacha ar na maslaí míchearta is coitianta.

2) Go ndéarfaimis arís agus arís eile, go réasúnta agus go féinchinnte, gur feachtas cearta sibhialta é seo.

3) Léiriú, mar sin, go bhfuil rogha le déanamh: Todhchaí (Dearfach) nó Bás (Diúltach).

4) Go dtaispeánfaí, chomh minic agus is féidir, gur muidne an taobh atá dearfach, greannmhar, óg, spreagúil, úr, fuinniúil, saibhirshamhlaíoch, tuisceanach, cineálta, aontaithe, oscailte, fáilteach.

5) Go dtaispeánfaí, chomh minic agus is féidir, gur muidne an taobh a bhfuil fís agus dóchas acu; an taobh atá dírithe ar an dtodhchaí (ceist na gcearta), ní ar an aimsir chaite (an drochthaithí oideachais).

6) Go gcuirfimis fáilte roimh gach tacaíocht a thugtar dúinn go poiblí nó go príobháideach, is cuma cé chomh beag agus atá sé.

7) Go bhfreagróimis, arís agus arís eile, gur díospóireacht fíor-thábhachtach í an díospóireacht oideachais, ach nach féadfar í a phlé gan cearta a phlé chomh maith.

8) Más rud é go ndeireann daoine naimhdeacha rudaí nimhneacha, drochbhéasacha, foréigeanacha a rá, neartaíonn sé sin ár n-argóint go bhfuileamar ag troid in aghaidh luathbhreithiúnais mhí-réasúnta.

9) Tuiscint nach iad na hargóintí iad féin a bhuann cathanna ar son tacaíocht phoiblí go minic, ach an taobh ar féidir leo níos mó torainn a chruthú. Tuiscint go gcaithfidh an torann sin bheith dírithe sa dtreo chéanna i gcónaí: Rialtais atá ag tréigeadh a dhualgas, agus atá ag déanamh neamhairde ar an mórchuid saq phobal anseo agus thar lear a roghnaíonn Todhchaí dár dTeanga.

10) Go mbeadh an bhfoclóir agus na teachtaireachtaí céanna a úsáid ag gach éinne, i ngach díospóireacht, an t-am ar fad.

11) Go mbeadh gearrliosta do na héilimh ar fáil, i bhfoclóir simplí, i mBéarla agus i nGaeilge, agus iad á scaipeadh agus á lua ag gach deis, bíodh sé poiblí nó bíodh sé príobháideach.

12) Go labhróimis faoi “Lá Iontach na Gaeilge”, faoi “Earrach na Gaeilge”.

Slán le Seán - litir bíochais ó phobal labhartha na Gaeilge sa Ghaeltacht agus in Éirinn ina iomláine!

Seo litir buíochas ó Phobal na Gaeltachta agus na Gaeilge a bronnadh ar Sheán Ó Cuirreáin ar an 23 Feabhra 2014, a lá deireanach mar Coimisinéir Teanga. Nuair a bhí an bronnadh thart bhí siúlóid agóide go Roinn na Gaeltachta áit ar a tugadh litir poiblí chuig an Aire Stáit McGinley.

23 Feabhra, 2014 Seán Ó Cuirreáin, Uas., An Chéad Choimisinéir Teanga. A Sheáin, a chara An litir a bhronnadh! Is mian le pobal na Gaeltachta agus lucht labhartha na Gaeilge ar fud na tíre, ár mbuíochas ó chroí a chur in iúl duit, faoin obair thábhachtach a rinne tú go stuama agus le dúthracht mar chéad Choimisinéir Teanga. Le deich mbliana anuas thug d’oifig, faoi do stiúradh, cosaint do phobal na Gaeilge, a raibh a gcearta teanga á gceilt orthu ag an gcóras stáit. Cé gur trua linn gur éirigh tú as, is móide ár meas ort gur ar bhonn prionsabail a bheartaigh tú an cinneadh sin a ghlacadh. De bharr do sheasaimh mhisniúil ionraic, tá muid dóchasach go mbeidh sé níos éasca ar an gcéad Choimisinéir eile cúraimí na hoifige a chomhlíonadh i mbealach a dhaingneoidh ár gcearta mar Ghaeilgeoirí agus muid ag déileáil leis an státchóras. Ba mhaith linn gach rath a ghuí ort amach anseo. Pobal na Gaeltachta agus na Gaeilge.

Seán agus a fhoireann - buíochas agus meas tuilte acu go léir!

Stop! Gaeilge led thoil!

Fadó fadó, 20 Nol 2010,  rinne mo shuirbhé beag féin ar shuíomhanna na páirtithe poiliticiúla, Ar son na Gaeilge mar dhea! Ní deas an pictiúir a bhí ann, agus anois, faraoir, ní fhéadfá a rá go bhfuil aon athrú ar an scéal. Tá a meas do Phobal na Gaeilge le feiscint go lom soiléir fós ann.

Náire na bPáirtithe (An Tuairisceoir)

Agus muid ag céiliúradh Lá íontach na Gaeilge ar an Sathairn (15 Feabh 2014) rinne Kevin Scannell, ar bhruach an Mississippi thiar, taighde ar an méid ball de na páirtithe a déanann tuíteanna i nGaeilge.

Ní deas an bpictiúir atá ann.

• @sinnfeinireland: 1.61%
• @fiannafailparty: 0.43%
• @labour: 0.32%
• @FineGaelToday: 0.29%

I ndairírí táid uilig chomh dona lena chéile!

Feachtas béasach
Bhí píosa ag ár gcara, iGaeilge, le déanaí (An éistfear le Pobal na Gaeilge anois? 15 Feabh 2014) ag rá (faoi Lá Mór na Gaeilge!),"Tá go leor éilimh ann agus go leor ar cheart tabhairt faoi go luath. Ó mo thaobh féin de, bheinn sásta gur tús mhaith a bheadh ann dá dtosnódh an Rialtas – agus na pairtithe polatúla eile – ag labhairt linn inár dteanga féin, laithreach."

Agus ansin thosaigh sé feachtas #Gaeilgeledthoil mar fhreagairt ar Lá Mór na Gaeilge "..ag lorg bhúr dtacaíocht chun brú a chur ar pholaiteoirí, ar pháirtí the pholatúla agus an statchóras, thuaidh is theas Gaeilge a úsáid go rialta ar twitter."

Leanann sé, "Feachtas béasach é seo. Táim ag iarraidh ar pháirtithe agus ar pholaiteoirí tús a chur le nós nua ar twitter, labhairt liom i nGaeilge. Blian toghcháin é seo – ba cheart go ndéanfadh sin cúis mar spreagadh. Ní mór é m’éileamh ach leanfaidh mé leis mar is feachtas é seo le spriocanna ar féidir iad a bhaint amach. Ar a laghad 5 tvuít gach lá as Gaeilge. Nó go mbeadh leagan Ghaeilge de gach tvuít." (Tús le feachtas #gaeilgeledthoil!)

Is fiú go mór feachtas béasach mar seo.

Mar sin i bhfocail Choncubhair iGaeilge Uí Liatháin, anois an t-am le rá: "Stop! Tá rogha eile ann. Labhair liom i mo theanga led thoil! #gaeilgeledthoil...dein bhúr dul chun cinn a thuairisciú fén haischlib #gaeilgeledthoil.

"Seo Earrach na Gaeilge! Ar aghaidh linn."

48 uair a chlog le dul...

48 uair a chloig le dul go dtí go dtosaíonn Lá Mór na Gaeilge agus tá níos mó scéalta ag teacht gach uair a chloig go mbeidh na sluaite ann. 

Ag an bpointe seo tá: 21 bhus in áirithe; tá Thunderclap déanta ar na meáin shóisialta a raibh teacht ar 91,450 duine ar an teachtaireacht; Tá thar 1,300 duine ar an imeacht ar Facebook; tá an scéal faoin lá scaipthe ag SIPTU, CPSU, IMPACT agus INMO, chomh maith leis na ceardchumainn eile luaite sa ríomhphost deireanach.

Tá cúpla nóta thíos maidir le rudaí a bhaineann leis an lá a fuair mé ó na h-eagrathóirí:

• Is fiú meirgí nó plaicird a dhéanamh don lá (ach ná bí buartha mura fhaigheann sibh seans cinn a dhéanamh. Tá thart ar 300 déanta ag an ngrúpa oibre cheana féin!)

Tá an clárama sealadach (agus seo treo na siúlóide):

• 14.00 – Bailiú ag an nGairdín Cuimhneacháin, Cearnóg Parnell Thuaidh
• 14.30 – Tús leis an siúl
• 15.15 –Sráid Theach Laighean (d’fheadfadh muid a bheith suas le 15 nóiméad níos luaithe nó 15 nóiméad níos déanaí ná sin, ag brath ar líon na ndaoine ar an lá)
• 15.20 – Tús leis na cainteanna & leis an gceol
• 15.50 – Deireadh

Tá cóip den bhileog eolais mar pictiúr thíos ag an mbun. Tá na h-éilimh ó Halla na Saoirse luaite air. Dar ndóigh, beidh éilimh eile ag grúpaí éagsúla amach anseo ach ba mhaith linn díriú ar na cinn seo go háirithe Dé Sathairn.

Beidh cruinniú le moltaí breise a bhailiú don chéad chuid eile den fheachtas ar siúl 30 nóiméad i ndiaidh dheireadh an léirsithe in Uimhir 6, Sráid Fhearchair. Ní gá a bheith i láthair, go háirithe má tá tú ag imeacht abhaile ar bhus nó má tá do theaghlach leat, ach is deis í le tuilleadh moltaí a bhailiú ón bpobal don fheachtas.

Tá na meáin Ghaeilge tar éis an scéal a scaipeadh go tréan agus táimid fíor-bhuíoch díobh. Tá na meáin áitiúla tar éis a bheith go maith chomh maith. Beifear ag díriú go háirithe ar na meáin náisiúnta sa chéad dhá lá eile (mar eolas tá an físeán is déanaí anseo. Bhí alt maith ag Siobhán Seoighe, i mBéarla, san Independent inné.).

Cliog ar seo len é a léamh níos fearr!

Tá muid ag teacht agus muid Dearg le Fearg!

Tá 8 lá fágtha roimh LÁ MÓR NA GAEILGE agus tá pobal na Gaeilge agus na Gaeltachta thuaidh theas ag eagrú ina threo le fuinneamh agus le díograis. Bhí cruinnithe áitiúla an-mhaith againn le seachtain anuas i nGaoth Dobhair, i gConamara, i gCathair Chorcaí, i mBéal Feirste, i gCorca Dhuibhne, Baile Bhúirne, Cill Mhichíl agus áiteacha eile.

Tá moladh ann go mbeadh rud éigin dearg á caitheamh againn - mise chun caipín San Níoclás - Daidí na Nollag a caitheamh!

Chomh maith leis na cruinnithe, tá scéal faighte go bhfuil busanna á n-eagrú ó na háiteanna seo a leanas don 15 Feabhra 2014 - má tá busanna eile aann ní raibh fhios again agus é seo á fhoilsiú!

·  Ard Mhacha

·  Béal Feirste

·  Boirche Íochtar
     Dún Phádraig
     Caisleán Uidhlín

·  Carn Tóchair

·  Cill Dara

·  Cill Dhéaglán

·  Corcaigh

·  Dún Chaoin

·  Gaillimh(cathair)

·  Conamara (Ceantair na n-Oileán agus soir uaidh!)

·  Gaoth Dobhair

·  Má Nuad

·  Ráth Chairn

·  Tiobraid Árann

·  Doire

Chomh maith leis sin ar fad, tá tacaíocht mhór á léiriú ag na scoileanna i mBaile Átha Cliath (go háirithe na Gaelscoileanna agus na Gaelcholáistí) agus ag roinnt mhaith ceardchumann atá ag scaipeadh an scéil dúinn i measc a mballraíochta féin (INTO, BATU, IWU, OPATSI, Unite the Union agus IFUT go dtí seo).

Bheadh sé go hiontach dá bhféadfá iarracht sa bhreis a dhéanamh daoine a mhealladh chuig an lá mór sa chéad chúpla lá eile. Is cinnte go gcabhróidh líon an tslua leis an mbrú a chuirfear ar na Rialtais amach anseo lenár n-éilimh a bhaint amach.

Craic sa choláiste - agus taobh amuigh!

"Bígí linn d'Éigse na Tríonóide agus léirigí bhur ngrá don Ghaeilge! Ná caill amach ar an seachtain is tábhachtaí i bhféilire an choláiste. Scaoil Amach í! Tá fáilte roimh chách"

Ta clár imeachtaí Éigse na Tríonóide 2014 fógartha ag An Cumann Gaelach, Coláiste na Trionóide, i gcomhar le hOifig na Gaeilge. Seachtain spleodrach a bheidh i gceist leis, i gcroílár Bhaile Átha Chliath, agus tá sé oscailte do chách. 

Beidh an ceiliúradh Gaelach seo ag leanúint ón Luain 27 go dtí an Aoine 31 Eanáir.

Beidh ar a laghad ceithre imeachtaí trí mheán na Gaeilge gach uile lá, agus mar sin tá rud éigin do gach duine le gach cineál spéise.

Chun tús bríomhar a chur leis an lá, beidh pancóga nó tósta agus tae saor in aisce i Seomra na Gaeilge gach maidin. 

AR AN LUAN, tiocfaidh Árd-Mhéara Bhaile Átha Cliath, Oisín Quinn, inár láthair, le Scaoileadh na mBalún a fhógairt ag a 11.30 r.n. i bpríomhchearnóg an Choláiste. 

Ag 1.15 i Seomra na Gaeilge, tabharfaidh Linda Ervine ón East Belfast Mission léacht thar a bheith suimiúil ar an fás mór i suim sa Ghaeilge atá léirithe in Oirthear Bhéal Feirste le tamaillín anuas.  I ndiaidh seo, beidh turas ar Dáil Éireann. Tiocfaidh slua le chéile arís sa Seomra ag a 6i.n. d'Oscailt Oifigiúil na hÉigse- beidh ceoil, sólaistí agus craic ar fail, agus beidh an tOllamh Alan Titley againn mar aoichainteoir.

AR AN MHÁIRT, beidh maidin caife don fhoireann i mar aon le Taster Gaidhlig na hAlban ag 11r.n. Buaicphointe an lae ar an Mháirt ná Díospóireacht i Seomra na Gaeilge, le haoichainteoirí speisialta.

Beidh cultúr dúchasach na nGaeil á léiriú ag Ceardlann Sean-Nóis ag 4.00i.n. Ina dhiaidh sin, ag a 6.00 i.n., taispeánfar scannán Gaeilge.

 

MAIDIN CHÉADAOIN, bí ag rith timpeall linn i ndaidh a 10.00 r.n. nuair a dhéanann muintir an choláiste iarracht teacht ar an "Fugitive Gaelach". Glac sos ansin le caife saor in aisce ag an Chéadaoin @ An Bhutrach ag 10.30. Ní bheidh éinne ocrasach Dé Céadaoin, mar cuirfear anraith agus bia saor in aisce ar fail ag am lóin sa Seomra! 

Oíche Chéadaoin, beidh GIG MHÓR NA HÉIGSE DO PHÁDRAIG SCHALER, le baill Kila, Seo Linn agus na Trinitones, agus muid ag tiomsú airgid san Workman’s Club ar Ché Wellington. Beidh damhsa, beidh ceol, beidh spraoi den scoth againn. Ná caill amach air!

AR AN DÉARDAOIN, beidh Tráth na gCeist idir mic léinn agus foireann an Choláiste ag a 1.30i.n. Bain taitneamh as Tráthnóna Cluichí ag 3.00 i.n. Dóibh siúd atá spíonta, beidh amhránaíocht álainn le cloisteáil ag Urnaí na Nóna i Séipéal an Choláiste ag a 5.15, agus fáiltiú ina dhiaidh sa Séiplíneacht (Teach 27). 

DÉ HAOINE, AN 31 Eanáir, beidh cór an chumainn ag teacht le chéile le ceiliúradh a dhéanamh ag Aifreann na hÉigse i Séipéal an Choláiste ag a 1.05i.n. Is féidir bheith ag guí go mbeidh an bua againn, ach ar aon chuma, beidh craic agus spórt den chéad scoth idir muintir TCD agus muintir UCD ag Cluiche Peile na nDathanna ag 2.30 i.n.

Cuirfear clabhsúr deas leis an Éigse ag 7.00 i.n. oíche Dé hAoine le Oíche Scéalaíochta i dTeach Tabhairne an Lord Edward.  

Feachtas ar son cearta agus comhionannais do mhuintir na Gaeilge agus Gaeltachta.

Níl aon amhras ach tá géarchéim tar éis teacht chun cinn ó a d’fhógair Seán Ó Cuirreáin, An Coimisinéir Teanga, don Chomhchoiste um Fhormhaoirsiú ar an tSeirbhís Phoiblí agus Achainíocha go raibh sé ag éirí as oifig ar 23 Feabhra 2014. Tá Conradh na Gaeilge ag lorg ár dtacaíocht do na moltaí thíos.

Tá cuireadh a thabhairt dúinn teacht go cruinniú feachtais a bheidh eagraithe Dé Sathairn, 11 Eanáir 2014, ag 12.00i.n. i mBaile Átha Cliath. Go bhfios dúinn is i Halla na Saoirse a bheidh sé!

Bí ann gan teip coimeád an dá píosa den téad le chéile - Tír & Teanga

Is cinnte gurbh fógra éirí as oifig Sheáin an buille is mó don Ghaeilge le fada an lá. "Síleann muid, sa Chonradh, gur gá gníomhú láithreach ar na fadhbanna luaite ag an gCoimisinéir ina chaint don Chomhchoiste Dála. Tá go leor leor daoine i ndiaidh a bheith i dteagmháil linn leis an tuairim chéanna," dúirt úrlabhraí linn inné!

Na Moltaí

Táthar ag moladh feachtas leanúnach le rannpháirtíocht an-láidir ó mhuintir na Gaeilge agus na Gaeltachta leis na héilimh seo a leanas a bhaint amach (1-3 bunaithe ar mholtaí na Coimisinéara féin agus 4-5 bunaithe ar obair idir láimhe cheana féin):

1. Is gá Acht na dTeangacha Oifigiúla a láidriú agus ní a lagú in 2014 (Oifig an Choimisinéara Teanga a choinneáil neamhspleách agus a láidriú san áireamh)
2. Is gá dáta a shocrú go mbeidh Gaeilge ag fostaithe an Stáit a bheidh ag freastal ar phobal na Gaeltachta, gan cheist, gan choinníoll – ní féidir leanúint ag tabhairt ar chainteoirí dúchais Gaeilge an Béarla a úsáid agus iad ag déileáil le heagraíochtaí stáit
3. Go mbeidh an líon earcaíocht san earnáil phoiblí do dhaoine le hinniúlacht i nGaeilge agus i mBéarla araon ardaithe ó 6% go 30% don chéad deich mbliain eile
4. Nach leanfaí leis an maolú ar stádas na Gaeilge mar theanga oifigiúil den Aontas Eorpach tar éis an 1 Eanáir 2017
5. An Pobal Gaeilge agus Gaeltachta a aithint mar gheallsealbhóirí i gcur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge ó dheas agus an Straitéis don Ghaeilge ó thuaidh. Is gá na struchtúir riachtanacha ardleibhéil a chur ar bun láithreach idir na húdaráis agus na heagraíochtaí pobail Gaeilge agus Gaeltachta.

Tuigtear go maith go bhféadfaí 10 n-éileamh eile a chur leis an liosta go héasca ach is mian leo díriú ar na moltaí a rinne an Coimisinéir agus éilimh á lorg cheana féin.

Cuirfear an feachtas chun cinn mar fheachtas ar son cearta agus comhionannais do mhuintir na Gaeilge agus Gaeltachta.

Tá siad ag eagrú cruinniú poiblí Dé Sathairn, 11 Eanáir 2014, i mBaile Átha Cliath ag 12.00i.n. le céimeanna an fheachtais a aontú (foilseofar eolas ar an láthair don chruinniú go luath anseo!).

Mar eolas, tá go leor déanta ag gluaiseacht na Gaeilge leis na meáin chumarsáide náisiúnta agus áitiúil ón gCéadaoin len ár n-uafás a chur in iúl don Rialtas (agus feachtas beag eagraithe dírithe ar RTÉ an Bhéarla leis an scéal a chlúdach i gceart) agus idir anois agus an cruinniú, táid ag moladh/ag eagrú:

• Go scríobhadh daoine chuig na nuachtáin faoi chás an Choimisinéara agus na moltaí déanta aige (bheadh seo an-tábhachtach ó 1 Eanáir ar aghaidh ach go háirithe le léiriú don Rialtas go mbeimid glórach agus gníomh faoi seo in 2014)

• Imeacht beag feiceálach a eagrú an tseachtain seo ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath

• Tá tús curtha le cruinnithe a lorg le gach Aire ar an bhfochoiste Rialtais leis an Straitéis 20 Bliain a chur i bhfeidhm (i. An Taoiseach agus an Tánaiste san áireamh) faoin ngéarchéim seo.

Deireann an Conradh: "Níl ach moladh againn do ghníomh cróga an Choimisinéara. Ní don chéad uair atá sé ag taispeáint ceannaireachta do phobal na Gaeilge agus Gaeltachta. Creideann muid go láidir gur gá gníomhú anois agus ár dtacaíocht a léiriú dó agus do na moltaí curtha chun cinn aige."