Taisteal gan Gaeilge!

“Is í oidhreacht an Rialtais reatha i leith na Gaeilge ná easpa físe, easpa tacaíochta, easpa ceannaireachta agus easpa maoirseachta."

An t-Aire
"Tógfaidh mé ceisteanna Uimh. 604 agus Uimh. 608 le chéile.
Tá iarrtha ar Chóras Iompair Éireann, lena n-áirítear Bus Éireann, Bus Átha Cliath agus Iarnród Éireann, dréacht scéim teanga a thíolacadh dom faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 agus tá oifigigh mo Roinne i dteagmháil leis an chomhlacht poiblí ina leith.
Tá sonraí ar fáil ar shuíomh gréasáin Oifig an Choimisinéara Teanga maidir leis na comhlachtaí poiblí go léir a thagann faoi scáth Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. I gcomhthéacs dréachtú Bhille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2015, tá uasdátú á dhéanamh ar Chéad Sceideal an Achta faoi láthair chun na hathruithe móra atá tagtha ar chomhdhéanamh na seirbhíse poiblí le roinnt blianta anuas a bheachtú. Cuimsíonn an próiseas uasdátaithe comhlachtaí poiblí athstruchtúraithe ar nós na mBord Oideachais agus Oiliúna agus na nÚdarás Áitiúil chomh maith le comhlachtaí poiblí atá as feidhm ar nós na mBord Fiontar Contae. De réir an eolais is déanaí atá ar fáil i ndáil leis an phróiseas uasdátaithe, tuigtear dom gurb é tuairim is 400 an líon reatha comhlachtaí poiblí atá le háireamh faoi scáth an Achta.
I láthair na huaire, tá 107 scéim teanga i bhfeidhm, a chlúdaíonn 115 comhlacht poiblí san iomlán. Ina theannta sin, tá plé gníomhach ar siúl le 129 comhlacht poiblí eile chun scéimeanna teanga a aontú leo. Tá sonraí gach scéim daingnithe ar fáil ar shuíomh gréasáin an Choimisinéara Teanga chomh maith le sonraí maidir leis na comhlachtaí poiblí a bhfuil dréacht scéim teanga iarrtha orthu."

Cháin an Teachta Dála agus Úrlabhraí Gaeilge Shinn Féin, Aengus Ó Snodaigh, an Rialtas go láidir inniú maidir lena gcur chuige náireach i leith na Gaeilge agus a dteip maidir le cuir i bhfeidhm Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, 12 bhliain i ndiaidh achtú na Reachtaíochta.

Tar éis dó roinnt gearáin a fháil nach raibh an comhlacht leath-stáit "Irish Rail”, mar a dtugtar air go forleathan, ag comhlíonadh a dhualgais maidir leis an nGaeilge, chuir an Teachta Dála ceist Dála ag fiafraí den Aire  Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta,  liosta a chur ar fáil de na comhlachtaí poiblí a thagann faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla, 2003 nach bhfuil scéim teanga aontaithe ag an Roinn leo.

I ráiteas le déanaí dúirt sé gur "tháinig sé chun solais ón bhfreagra a fuair mé ón Aire Stáit  i Roinn na Gaeltachta, Joe McHugh, nach bhfuil

Córas Iompair Éireann, 

Iarnród Éireann, 

Bus Éireann agus 

Bus Átha Cliath, san áireamh, 

ag comhlíonadh a ndualgais maidir leis an nGaeilge. Masla amach is amach is ea an scéal seo a léiríonn go soiléir an drochmheas atá ag an Rialtas seo ar Shaoránaigh na hÉireann a dteastaíonn uathu maireachtáil trí Ghaeilge.

“Is é mo bharúil gur theip ar Fhine Gael/Páirtí an Lucht Oibre  agus Fianna Fáil rompu, an rud a bhí beartaithe  go reachtúil acu a chur  i gcrích – a  ndualgais maidir leis an Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 a chur  i bhfeidhm.

“De réir an eolais is déanaí atá ar fáil, tá tuairim is 400 comhlacht poiblí atá le háireamh faoi scáth an Achta. Is í an tAire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, Heather Humphries, atá freagrach as cinntiú go bhfuil scéim aontaithe le gach comhlacht poiblí, de réir an Achta Teanga.

“I láthair na huaire, tá 107 scéim teanga i bhfeidhm, a chlúdaíonn 115 chomhlacht poiblí san iomlán. Ina theannta sin, tá plé gníomhach ar siúl le 129 gcomhlacht poiblí eile chun scéimeanna teanga a aontú leo.

“Is rud suntasach é, sa bhliain 2015, dhá bhliain déag i ndiaidh achtú na reachtaíochta, nach bhfuil ach 115 chomhlacht le scéim teanga i bhfeidhm, cé go bhfuil 400 in ainm a bheith faoi scáth an Achta. Sin thart ar 70% de na comhlachtaí poiblí nach bhfuil ag feidhmiú de réir an Achta. 2003.

“Is í oidhreacht an Rialtais reatha i leith na Gaeilge ná easpa físe, easpa tacaíochta, easpa ceannaireachta agus easpa maoirseachta.

“Tá níos fearr ná sin tuillte ag Muintir na hÉireann agus ag ár dTeanga ársa.”

An Stát Chóras - namhad na Gaeilge!

Sna 1970í tugadh neart Gaeilgeoirí os comhair na cúirte as a gcearta teanga a éileamh. Bhí stát an lae, le Conor Cruise O'Brien mar theachta ann, go dubh in éadan gach rud Gaelach nó Éireannach. (Ón chlár 'Faoi Lámha an Stáit').



B'fhiú an oráid a thug Seán Ó Cuirreáin sa bhlian ag oscailt Coláiste na hÉireann a léamh. Nuar a dúirt sé "Soiniciúlacht, cur i gcéill agus an mhéar fhada a bhí sa treis: is deacair brí ar bith eile a bhaint as polasaí an stáit ó 1928 ar aghaidh"

Ar ndóigh is sna seachtóidí a cuireadh deireadh le riachtanas Gaeilge sa Stáit Sheirbhís ag Richie Ryan, agus é “lánmhuiníneach go músclóidh na hathruithe seo, a chuireann spreagadh in áit éigeantais, dea-mhéin bhreise don Ghaeilge agus go gcuideoidh siad le leathnú na teanga laistigh agus lasmuigh den státseirbhís trí atmaisféar níos fabhraí a chothú di….”

Ó shin i leith tá easpa cumais sa Ghaeilge forleathan i bhformhór na Ranna Rialtais agus na ngníomhaireachtaí stáit, fiú agus iad ag déileáil le pobal na Gaeltachta.

Níl "aon dualgas reachtúil teanga ar an Údarás ná ar an tSeirbhís" Cheadúnais Tiomána!

Tá na hAirí, agus gach Aire ó 2006, ina suí ar an rud seo ó 2006. An mbeidh sé deanta roimh 2016? 

Ina suí ar a dtóineacha bhreá Gaelacha?

Tá an ceadúnas tiomána beacnach as dáta agam agus thosigh mé ag iarraidh fháil amach faoin nós nua atá fógratha len é a athnuachán. Rinne mé "Ceadúnas Tiomána" a fháil tré Google agus cé go raibh suíomh deas ag Comhairle Chontae Chorcaí ba léir go raibh sé as dáta.

Ansin cas mé ar an Bhéarla, (teanga oifigiúil an Rialtas?). Bhí roinnt suíomhanna le fáil ach bhíodar as dáta nó ní raibh an leathannach le fáil. Faoi dheiread d'aimsigh mé an suíomh ag Údarás um Shabháltacht ar Bhoithre (Béarla). Tá cnaipe "Gaeilge" agus brú mé air le dóchas! Ach, mo léan, cé go bhfuil na cinn línte i nGaeilge is i mBéarla chuile rud eile. Rinne mé iarracht a fháil amach conas teangabháil a dhéanamh leo agus arís muna bhfuil Béarla ag duine - agus fiú le Béarla - tá sé an-deachair a fháil amach cén áit ar cheart gearán a dhéanamh. Ach bhí nasc "As Gaeilge" i measc na nascanna go léir, léim mo chroí le h-áthas ach an scéal céanna atá ann agus atá ag an-chuid eagraíochtaí stáit. D'athrigh na cinn-litreacha ar ais chuig an Bhéarla ach bhí píosa beag i nGaeilge.

Seo a bhí scríofa:

As Gaeilge Cuirfeadh an tÚdarás Um Shábháilteacht Ar Bhóithre seirbhísí ar fáil trí mheán na Gaeilge. Aithnímid go bhfuil an Ghaeilge in úsáid ag roinnt dár gcustaiméirí agus is mian linn déileáil leo in ár gcéad teanga. Déanfaimid bileoga agus leabhráin a chur ar fail i nGaeilge; beidh tú ábalta iarratas a dhéanamh ar thástáil tiomána i nGaeilge agus cuirfeadh muid an tástáil tiomána i gcrích i nGaeilge de réir mar is gá. Tabharfaimid freagra duit i nGaeilge má scríobhann tú chugainn i nGaeilge agus labhairoidh muid leat i nGaeilge más mian leat labhairt le ball den fhoireann i nGaeilge. Beidh leagan den láithreán gréasáin seo ar fáil i nGaeilge in achar ghearr.

Is dócha gur cóir dúinn a bheith buíoch nach i gcló Iodálach atá sep scríofa!

Bhí fadhb agam agus chinn mé ar scríobh chuig an Coimisinéir Teanga mar mheas mé go raibh  an cumhacht aige mar "Tá dualgas reachtúil ar gach comhlacht poiblí atá ainmnithe faoin Acht feidhmiú de réir na Rialachán atá déanta ag an Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta faoi alt 9(1) den Acht."

Scríobh mé chuig a oifig le muinín agus iontaoibh agus ar ndóigh, le fearg áirithe.

"....Beidh orm ceadúnas tiomána a athnúachain go luath agus rinne mé iarracht eolas faoin gcóras nua a fháil ar líne uatha ach níl ach fíor bheagán Gaeilge ar an suíomh acu agus fiú má bhrútar ar an cnaipe “Gaeilge” tá an mion-eolas go léir i mBéarla...

...Níl mise sásta géileadh den short seo rud. Ní raibh aon fhadhb agam-sa roimhe seo ag fáil athnúcháin ar mo cheadúnas ach anois níl sé chomh simplí má tá duine ag iarraidh a chuid ghnó a dhéanamh sa teanga náisiúnta. 

Rinne me mo theastais i nGaeilge fadó agus ní dhearna aon ghnó leo i mBearla ó shin. Ach anois táid ag brú Béarla orm..."

Mar is gnáth fuair mé freagra beacht ón oifig go pras. Ach ní ró-shásta a bhí mé leis an méid a bhí le rá ann.

"..Go raibh maith agat as teagmháil a dhéanamh linn maidir le deacrachtaí atá agat seirbhís i nGaeilge a fháil ón tSeirbhís Náisiúnta um Cheadúnais Tiomána (NDLS).

Tuigtear dúinn go bhfuil an tSeirbhís seo á fheidhmiú ar bhonn chonradh thar ceann an Údarás um Shábháilteacht ar Bhóithre. Cé gur comhlacht poiblí é an tÚdarás, níor thug an tAire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta faoi scáth Acht na dTeangacha Oifigiúla é ó bunaíodh é i Meán Fómhair 2006 – go deimhin, níl liosta na gcomhlachtaí nuashonraithe ag an Aire ó Bhealtaine na bliana sin. Tá sé seo curtha ar súile na Roinne againn ar bhonn rialta. Tuigimid go bhfuil sé beartaithe ag an Roinn go ndéanfar gach comhlacht poiblí a thabhairt faoi scáth na reachtaíochta go huathoibríoch trí leasú a dhéanamh ar an Acht, agus níl sin déanta fós. Ciallaíonn seo nach bhfuil aon dualgas reachtúil teanga ar an Údarás ná ar an tSeirbhís, agus nach bhfuil aon chumhacht nó údarás ag an Oifig seo teagmháil a dhéanamh leo ina leith....." 

Ocht mbliaina!

Mar a dúirt Seán Ó Cuirreáin ina ráiteas deireannach roimh éirí mar Coimisinéir Teanga, as dó,  “… más fíor gur go mall a mheileann muilte Dé, is léir gur níos moille fós a mheileann muilte an státchórais, go speisialta i réimse na teanga!” 

Tá na hAirí, agus gach Aire ó 2006, ina suí ar an rud seo ó 2006. An mbeidh sé deanta roimh 2016? 

An Stáit Sheirbhís agus an Straitéis! #Gaeilge

Chuir an tAire Stáit do Ghnóthaí Gaeltachta, Joe McHugh, T.D., fáilte inné (30 Meán Fómhair 2014) roimh na tuarascálacha ar chur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 atá foilsithe ag na Ranna Rialtais ábhartha, 12 acu san iomlán, ar an dul chun cinn atá déanta acu le bliain anuas faoin Straitéis.

I measc na rudaí a dúirt an Aire Stáit bhí seo: "Is léir domsa fosta go léiríonn na tuarascálacha ar dhul chun cinn go bhfuil cur chuige soiléir ann maidir le feidhmiú na Straitéise a mbeidh tionchar dearfach aige ar an teanga san fhadtréimhse. Is údar sásaimh dom go n-aithníonn na Ranna Rialtais go bhfuil sé tábhachtach go mbeadh líon áirithe foirne atá in ann seirbhísí a chur ar fáil i nGaeilge in achan Roinn agus go bhfuil gealltanas tugtha acu go n-aithneofar ina gcuid scéimeanna teanga amach anseo faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 na poist nó na réimsí oibre lena mbaineann riachtanas inniúlachta sa Ghaeilge."

Ach bhi píosa ag an iar-stáit sheirbhíseach, Seán Mag Leannáin, faoin dtuairisc ar an ardán facebook le deanaí. Dúirt sé:

"Foilsíodh tuarascálacha ó na Ranna Stáit éagsúla ar an dul chun cinn atá déanta acu (dar leo fhéin) go dtí seo faoin Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge. Foilsíodh dhá thuarascáil déag san iomlán ar shuíomh idirlín na Roinne Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta inniu 30 Meán Fómhair 2014. Ní raibh aon tuarascáil ó cheachar den dá Roinn is mó teagmháil leis an bpobal – An Roinn Coimirce Sóisialaí (nó An Roinn Leasa Shóisialaigh mar is fearr aithne uirthi) agus Na Coimisinéirí Ioncaim. Léigh mé na tuarascálacha uilig agus níor éirigh liom teacht ach ar phost amháin i measc na mílte post sa státseirbhís atá luaite go sonrach mar phost a mbeidh riachtanas inniúlachta sa Ghaeilge ceangailte leis. Comhghairdeas leis an Roinn Dlí agus Cirt as an éacht seo ... Seo mar a chuireann siad síos ar an gaisce uathúil s’acu:

“Tá post amháin mar aistritheoir sa Roinn a bhfuil sé riachtanach go mbeadh sealbhóir an phoist sin dátheangach go feidhmiúil sa Ghaeilge agus sa Bhéarla. Déanfaidh an Roinn, mar chuid dá chreat leanúnach pleanála fórsa oibre, na réimsí sin den Roinn a aithint a mbeadh sé inmhianaithe go mbeadh líofacht dhátheangach iontu, nó gurbh fhearr a chuideodh líofacht dhátheangach iontu le spriocanna gnó a bhaint amach. I gcomhréir le beartas an Rialtais, aithneofar i scéimeanna teanga de chuid na Roinne amach anseo faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla na poist lena mbainfidh riachtanas inniúlachta sa Ghaeilge.”

Tabhair faoi deara go mbaineann na Ranna uilig úsáid as an bhfoirmle chéanna maidir lena gcur chuige sa réimse seo – ie, ‘go n-aithneofar i scéimeanna teanga de chuid na Roinne amach anseo’ na poist a mbeidh an Ghaeilge sonraithe mar riachtanas dóibh."

Bhí píosa ar Nuacht TG4 faoi ar an Máirt 30 Meán Fomhair ina dúirt an Coimisinéir Teanga, Ronán Ó Domhnaill  go bhfuil sé "Thar am ag an rialtas a aithint go sonrach cá bhfuil gá le daoine le Gaeilge sa tseirbhís phoiblí!" Is beag aird a thugtar ar sna meán chló Bhéarla air an tuairisc agus ar ndóigh níl meán chló i nGaeilge le fáil anois dúinn a mbuíochas le Foras na Gaeilge. Mar sin tá an tuairisc ina iomláine anseo agam.

Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 Tuarascáil ar Dhul Chun Cinn: Nollaig 2010 – Iúil 2013

Struchtúir
Tá struchtúir bunaithe ón mbliain 2011 chun feidhmiú na Straitéise a chur chun cinn agus chun monatóireacht a dhéanamh ar dhul chun cinn ina leith. San áireamh sna struchtúir sin, tá an Coiste Rialtais ar an nGaeilge agus ar an nGaeltacht atá faoi chathaoirleacht an Taoisigh, chomh maith leis an nGrúpa Idir-Rannach atá faoi chathaoirleacht an Aire Stáit sa Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, agus grúpaí eile d'oifigigh a bhíonn ag plé le hearnálacha éagsúla ar nós oideachas.
Reachtaíocht

Joe McHugh, Aire Stáit
a sheol an tuairisc!

Achtaíodh Acht na Gaeltachta i mí Iúil 2012. Forálann an tAcht do phróiseas pleanála teanga i limistéir a aithneofar go reachtúil mar Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta, Bailte Seirbhíse Gaeltachta agus Líonraí Gaeilge. Tá dul chun cinn á dhéanamh maidir leis an reachtaíocht thánaisteach a bhaineann leis an bpróiseas pleanála teanga a fhorordaítear san Acht. Síníodh an tOrdú um Thosach Feidhme faoi Acht na Gaeltachta ar an 16 Aibreán 2013. Is ar an lá sin a tháinig Acht na Gaeltachta 2012 i gníomh, a mhéid nach raibh sé i ngníomh cheana féin.

Tá na chéad chéimeanna á nglacadh ag Údarás na Gaeltachta agus ag Foras na Gaeilge féachaint le tús a chur leis an bpróiseas pleanála teanga le heagraíochtaí agus le pobail sna ceantair éagsúla lena mbaineann. I measc na bpríomhbheartas atá á gcur chun cinn ag an Roinn i gcomhar le hÚdarás na Gaeltachta agus Foras na Gaeilge, tá:

•  Rialacháin ina leagfar amach na critéir pleanála teanga a bheidh le húsáid le measúnú a dhéanamh ar na pleananna teanga a bheidh ullmhaithe do na Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta, do na Bailte Seirbhíse Gaeltachta agus do na Líonraí Gaeilge.
•  Fógraí a thabharfaidh sainmhíniú ar thoghranna na 26 Limistéar Pleanála Teanga Gaeltachta.
•  Treoirlínte ina leagfar amach próiseas trédhearcach chun pleananna teanga a ullmhú agus a fheidhmiú sna limistéir, bailte agus líonraí agus measúnú a dhéanamh orthu.
•  Córas a fhorbairt chun eagraíochtaí a roghnú le pleananna teanga a ullmhú agus a chur i bhfeidhm.
•  Dioplóma i bPleanáil Teanga, in Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, a fhorbairt lena bheith ar fáil d'fhoireann eagraíochtaí pobail agus comhlachtaí Stáit a mbeidh baint acu leis an bpróiseas pleanála teanga. Tá tús le cur le soláthar an chláir seo i bhfómhar 2013.
•  Nuashonrú ar an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht chun taighde atá foilsithe, ón uair gur tugadh faoin Staidéar Teangeolaíoch in 2007, a thabhairt san áireamh. Tá an leagan nuashonraithe den Staidéar Teangeolaíoch le foilsiú i bhfómhar 2013. Tá sé seo idir lámha ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus ag an Institiúid Náisiúnta um Anailís Réigiúnach agus Spásúil in Ollscoil na hÉireann, Má Nuad.

Le hAcht na Gaeltachta, déantar leasú freisin ar struchtúr agus ar fheidhmeanna Údarás na Gaeltachta. Faoin Acht, cuireadh ar ceal an ceanglas gur le toghchán a thoghfaí bord Údarás na Gaeltachta agus rinneadh laghdú ar líon na gcomhaltaí boird ó 20 comhalta go 12. Ceapadh bord nua Údarás na Gaeltachta i mí na Samhna 2012.

Achtaíodh Acht um Choimisiún Thithe an Oireachtais (Leasú) 2013 i mí Feabhra 2013. Forálann an tAcht do leathnú ar ról Choimisiún Thithe an Oireachtais maidir le haistriú reachtaíochta (chun reachtaíocht phríomha agus thánaisteach araon a thabhairt san áireamh). Foráiltear san Acht freisin go bhfoilseoidh Coimisiún Thithe an Oireachtais An Caighdeán Oifigiúil agus go ndéanfaidh sé athbhreithniú tréimhsiúil air.

Oiliúint i nGaeilge agus Measúnú Inniúlachta
Faoi Chomhaontú Seirbhíse idir an Roinn agus an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe a síníodh i mí Feabhra 2013, tá freagracht ar an Roinn i leith cúrsaí oiliúna Gaeilge agus measúnú inniúlachta a sholáthar don Státseirbhís. Tá an Roinn i mbun idirchaidrimh faoi láthair le Ranna agus Oifigí Rialtais chun a riachtanais oiliúna a fháil amach agus bunsonraí a leagan amach i ndáil le riachtanais amach anseo.

Scéimeanna Tacaíochta Gaeilge agus Gaeltachta
Maoiníonn an Roinn réimse tionscnamh faoina cuid Scéimeanna Tacaíochta Gaeilge agus Gaeltachta:

•  Sheol an Roinn an Clár Tacaíochta Teaghlaigh i mí Aibreáin 2012. Faoin gclár seo, tá roinnt tionscnamh á gcur i bhfeidhm atá dírithe ar thacaíocht a chur ar fáil do theaghlaigh atá ag tógáil a bpáistí le Gaeilge. Áirítear orthu sin pacáiste tacaíochta do thuismitheoirí agus soláthar níos fearr faoi Scéim na gCúntóirí Teanga chun cuidiú le páistí i mbunscoileanna Gaeltachta maidir le sealbhú agus saibhriú a gcuid scileanna teanga.
•  Aistríodh an fhreagracht maidir leis an gcóras ceadaithe do choláistí Gaeilge sa Ghaeltacht ón Roinn Oideachais agus Scileanna go dtí an Roinn seo in 2010. Faoi Scéim na bhFoghlaimeoirí Gaeilge, rinne 23,840 dalta freastal ar choláistí Gaeilge sa Ghaeltacht in 2012. Bhí ról lárnach ag an Roinn seo, i dteannta CONCOS (Comhchoiste na gColáistí Samhraidh), i gcomhordú na gcúrsaí Cásca sa Ghaeltacht d'ábhar oidí faoi scéim nua a tugadh isteach faoi Cháisc 2013.
•  Tá maoiniú curtha ar fáil ag an Roinn d'ionaid tacaíochta teaghlaigh in Indreabhán agus ar an gCeathrú Rua i gCo. na Gaillimhe agus tá pleananna á gcur chun cinn chun áis cosúil leo sin a fhorbairt i mBaile an Fheirtéaraigh i gCo. Chiarraí in 2013.
•  Cuireann an Roinn maoiniú ar fáil do réimse eagraíochtaí laistigh agus lasmuigh den Ghaeltacht chun tacú le cur chun cinn na Gaeilge.
•  Cuireann an Roinn maoiniú ar fáil do chúrsaí aistriúcháin, ateangaireachta agus dlí in institiúidí tríú leibhéal in Éirinn chun freastal ar riachtanais earcaíochta a thagann chun cinn in Éirinn de bharr Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 agus sna hinstitiúidí Eorpacha de bharr aitheantas a bheith ag an nGaeilge mar theanga oifigiúil agus oibre de chuid an Aontais Eorpaigh. D'éirigh le 222 mac léinn na cúrsaí seo a chríochnú idir 2006 agus 2012.
•  Cuireann an Roinn maoiniú ar fáil do Fiontar in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath chun téarmaí Gaeilge a aistriú do bhunachar sonraí téarmaíochta an Aontais Eorpaigh,
• IATE (Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip). Tá os cionn 50,000 téarma aistrithe go dtí seo, rud a fhágann go bhfuil an Ghaeilge anois ar an 14ú teanga is mó i mbunachar sonraí téarmaíochta an AE.
•  Cuireann an Roinn maoiniú ar fáil do chúrsaí Gaeilge in os cionn 30 coláiste tríú leibhéal thar lear agus d'fhreastail os cionn 1,400 mac léinn ar na cúrsaí sin sa tréimhse ó 2011 go 2012. Méadaíonn an tionscnamh seo próifíl na Gaeilge go hidirnáisiúnta agus spreagann turasóireacht chultúrtha, go háirithe chun na Gaeltachta.
•  Cuireann an Roinn maoiniú ar fáil do réimse tionscnamh ata dírithe ar rochtain níos fearr ar an teanga a chur ar fáil do gach duine, lena n-áirítear digitiú ábhar ar líne ó Chnuasach Bhéaloideas Éireann in Ollscoil na hÉireann, Baile Átha Cliath agus forbairt córas iomlán Téacs-go-hUrlabhra don Ghaeilge (www.abair.ie) i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath.

Gníomhaireachtaí Gaeilge faoi choimirce na Roinne Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta
Foras na Gaeilge
Gníomhaireacht de chuid an Fhorais Teanga Thuaidh Theas é Foras na Gaeilge, ceann de na sé chomhlacht forfheidhmithe a bunaíodh faoin Acht um Chomhaontú na Breataine-na hÉireann 1999. Dá réir sin, tá ról reachtúil ag Foras na Gaeilge maidir le cur chun cinn na Gaeilge i ngach gné den saol ar fud oileán na hÉireann.

Faoi Acht na Gaeltachta 2012, tá Foras na Gaeilge freagrach as oibriú le pobail i mBailte Seirbhíse Gaeltachta, de réir mar is cuí, agus i Líonraí Gaeilge chun pleananna teanga a ullmhú agus a fheidhmiú sna ceantair sin. Chun critéir pleanála teanga a ullmhú do na Líonraí Gaeilge faoi Acht na Gaeltachta, ghlac ionadaithe ó phobail Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht agus Foras na Gaeilge páirt i ngrúpa fócais arna eagrú ag an Roinn in 2012.

I measc phríomhéachtaí Fhoras na Gaeilge go dáta in 2013, bhí an Foclóir nua Béarla-Gaeilge a seoladh i mí Eanáir 2013. Tá an leagan leictreonach den fhoclóir (www.focloir.ie) in ann freastal ar 85% de na gnáthchuardaigh a dhéanann úsáideoirí agus cuirfear ábhar leis an leagan ar líne ar bhonn leanúnach go dtí go bhfoilseofar an leagan clóite in 2015.

Ina theannta sin, tá faomhadh na Comhairle Aireachta Thuaidh Theas i mí Iúil 2013 do na socruithe nua maoinithe, in ionad múnla reatha bunmhaoinithe Fhoras na Gaeilge, ina chloch mhíle riachtanach chun a chinntiú go gcuirfear feabhas suntasach ar sholáthar seirbhísí túslíne sa dá dhlínse.
Chun a dhualgais reachtúla a chomhlíonadh, tugann Foras na Gaeilge faoi réimse leathan gníomhaíochtaí. Seo a leanas roinnt samplaí de na gníomhaíochtaí sin:

•  Chun múineadh na Gaeilge agus múineadh trí Ghaeilge a fhorbairt, cuirtear caighdeán ard áiseanna teagaisc agus foghlama, chomh maith le téacsleabhair, ar fáil. Tá scéimeanna tacaíochta eile ar fáil freisin, mar shampla, GLEO (Gaeilge Labhartha san Earnáil Oideachais) agus deontais do scoláireachtaí i gcoláistí oiliúna.
•  Déantar freastal freisin ar dhaoine óga lasmuigh de shuíomh na scoile trí Scéim Óige agus Scéim Champaí Samhraidh Fhoras na Gaeilge.
•  Cuirtear tacaíocht agus oiliúint speisialaithe ar fáil san earnáil phoiblí ar bhonn leanúnach. Mar shampla, tá córas creidiúnaithe d'aistritheoirí agus d'eagarthóirí bunaithe, chomh maith le hacmhainní cosúil le háiseanna aistriúcháin ríomhchuidithe, bunachar sonraí téarmaíochta náisiúnta (www.focal.ie) agus an líne chabhrach FREAGRA.
•  Faoin Scéim Phobail Ghaeilge 2011-2013, cuirtear maoiniú ar fáil do 19 oifigeach forbartha Gaeilge atá fostaithe ag coistí i gceantair éagsúla ar fud na tíre.
•  Tá scéimeanna agus tionscadail ar fáil chun úsáid na teanga sna healaíona, sna meáin agus sna hilmheáin a chur chun cinn, mar shampla, Scéim na gComplachtaí Drámaíochta, Scéim na bhFéilte, Scéim na Foilsitheoireachta agus Scéim na dTionscadal Litríochta.
•  Cuirtear tacaíocht ar fáil d'fhorbairt na Gaeilge san earnáil ghnó tríd an bhfeachtas feasachta Gnó Means Business agus trí scéimeanna cosúil le Scéim na gComharthaí Dátheangacha.
•  Cuirtear tacaíocht ar fáil trí Chlár na Leabhar Gaeilge do chur chun cinn na léitheoireachta, na scríbhneoireachta agus na foilsitheoireachta Gaeilge.
•  Tá suíomh tairsí don Ghaeilge á fhorbairt a bheidh ina lárphointe rochtana ar acmhainní Gaeilge ar líne. Cé go ndéanfar é seo a fhorbairt ar bhonn breisíoch, samhlaítear gur in 2014 a sheolfar an chéad chéim den fhorbairt.

Údarás na Gaeltachta
Is é Údarás na Gaeltachta an ghníomhaireacht forbartha réigiúnach don Ghaeltacht. Tá gníomhaíochtaí Údarás na Gaeltachta dírithe ar shaol teangeolaíoch, sóisialta agus eacnamaíoch na Gaeltachta. Tá sé tiomanta do phobal agus eacnamaíocht Ghaeltachta inmharthana a fhorbairt chun an Ghaeilge a spreagadh mar phríomhtheanga pobail an réigiúin.

Faoi Acht na Gaeltachta 2012, tá cúram ar Údarás na Gaeltachta maidir leis an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge a chur i bhfeidhm sa Ghaeltacht. Faoin Acht, tá sé freagrach as oibriú le pobail atá sna Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta agus sna Bailte Seirbhíse Gaeltachta, de réir mar is cuí, chun pleananna teanga a ullmhú sna limistéir sin agus iad a fheidhmiú. Tá Údarás na Gaeltachta ag plé an phróisis pleanála teanga le heagraíochtaí pobail sa Ghaeltacht a mbeidh orthu tionscnaimh pleanála teanga ar leith a chur i bhfeidhm mar chuid dá bpleananna oibre in 2013.
Chun a chuid oibleagáidí reachtúla a chomhlíonadh, tugann Údarás na Gaeltachta faoi réimse leathan gníomhaíochtaí, lena n-áirítear:

•  Scéimeanna fiontraíochta agus fostaíochta a thacaíonn le tuairim is 7,000 post lánaimseartha ar fud na Gaeltachta. Aontaíodh meicníocht fhoirmiúil do chomhoibriú idir Údarás na Gaeltachta agus Fiontraíocht Éireann i mí an Mheithimh 2013 a rachaidh chun tuilleadh tairbhe d'fhorbairt fiontraíochta sa Ghaeltacht.
•  Cuirtear maoiniú ar fáil do 30 eagraíocht phobalbhunaithe sa Ghaeltacht.
•  Oibríonn gréasán de 70 naíonra sa Ghaeltacht faoi choimirce Chomhar Naíonraí na Gaeltachta, chomh maith le hionaid cúraim leanaí a chuireann tionscnaimh
• luathfhoghlama ar fáil trí Ghaeilge.
•  Oibríonn Óige na Gaeltachta líonra clubanna óige ar fud na Gaeltachta a dhéanann
• freastal ar 1,800 duine óg.
•  Feidhmíonn Ealaín na Gaeltachta, arna chómhaoiniú ag Údarás na Gaeltachta agus an
• Chomhairle Ealaíon, clár cuimsitheach ealaíon sa Ghaeltacht. 4


An Roinn Oideachais agus Scileanna
Tá dul chun cinn suntasach déanta ag an Roinn Oideachais agus Scileanna maidir leis na gníomhartha oideachais a bhaineann le curaclam, measúnú agus oideachas múinteoirí, mar atá leagtha amach sa Straitéis, a fhorfheidhmiú. Tá forfheidhmiú na ngníomhartha seo ag tarlú in éineacht le forfheidhmiú na Straitéise Náisiúnta Litearthachta agus Uimhearthachta, forbairtí in oideachas tosaigh do mhúinteoirí agus athchóiriú na sraithe sóisearaí.

Forbairt Curaclaim
Tá curaclam nua comhtháite teanga do bhunscoileanna á fhorbairt ag an gComhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta (CNCM) a chuimseoidh torthaí foghlama don Ghaeilge agus samplaí d'obair na bpáistí chun na caighdeáin atá le baint amach ag foghlaimeoirí a léiriú. Baineann mórfhócas chur i bhfeidhm na Straitéise ag an Roinn le soláthar acmhainní agus ábhair oideachasúla do mhúineadh trí Ghaeilge. Tá raon na n-acmhainní agus na n-ábhar oideachais don teagasc trí Ghaeilge feabhsaithe go mór ag an gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (COGG), arna maoiniú ag an Roinn. Cuirfidh comhcheangal COGG leis an CNCM, a fógraíodh i mí na Samhna 2012, le cumas COGG i ndáil leis an obair seo mar go mbeifear ábalta forbairt na gcuraclam ag an CNCM, agus forbairt na n-ábhar i nGaeilge ag COGG a dhéanamh ar bhealach atá comhordaithe go dlúth. Cuirfidh an comhcheangal freisin le cumas COGG comhairle a chur ar fáil agus taighde a dhéanamh maidir le straitéisí agus tacaíochtaí do mhúineadh trí Ghaeilge.

Tá sé beartaithe polasaí na Roinne ar thumoideachas i mbunscoileanna a shoiléiriú. Tá pleananna i bhfeidhm chun an curaclam bunscoile a fhorordú le hionstraim reachtúil a luaithe is féidir agus socruithe a dhéanamh chun tréimhse tumoideachais i nGaeilge a chur i bhfeidhm i mbunscoileanna Gaeilge.

Den chéad uair riamh, bhí scrúduithe caighdeánaithe ar fáil agus in úsáid i mbunscoileanna Gaeilge i Meitheamh 2012. Tá sé i gceist scrúduithe den chineál céanna a bheith ar fáil i scoileanna iar-bhunoideachais Gaeilge ag deireadh an dara bliain.

Mar chuid den tsraith nua shóisearach, tá curaclam athbhreithnithe don Ghaeilge idir lámha ag an CNCM agus beidh sé ar fáil ó Mheán Fómhair 2014. Chomh maith leis sin, tá an tAire Oideachais agus Scileanna ag iarraidh ar an CNCM féachaint ar ghearrchúrsa speisialaithe a chur ar fáil i nGaeilge sa tsraith shóisearach i scoileanna Gaeilge. D'iarr an tAire ar an CNCM freisin comhairle a thabhairt maidir leis an gcaoi inar féidir freastal ar riachtanais daltaí i scoileanna Gaeilge trí aon athchóiriú ar an siollabas/sonraíocht don Ghaeilge sa tsraith shinsearach.

Ag leibhéal na hiar-bhunscoile, tá socruithe measúnaithe tugtha isteach a leagann béim níos mó ar fhorbairt chumas Gaeilge labhartha na ndaltaí ag leibhéal na hiar-bhunscoile. Dáiltear 40% de na marcanna i scrúdú na hArdteistiméireachta sa Ghaeilge ar an scrúdú béil. Shuigh na chéad daltaí a tháinig faoi na socruithe measúnaithe seo a scrúdú Ardteistiméireachta i Meitheamh na bliana 2012. Tá an CNCM le hathbhreithniú a dhéanamh ar eispéiris na ndaltaí ar na socruithe measúnaithe nua roimh dheireadh na bliana 2013. Tá méadú tagtha freisin ar líon na ndaltaí atá ag gabháil don scrúdú béil sa Ghaeilge ag leibhéal an Teastais Shóisearaigh. Beidh measúnú ar chumas labhartha ina riachtanas sna socruithe measúnaithe don Ghaeilge mar chuid den tsraith shóisearach nua.

Tá sé i gceist ag an Roinn tabhairt faoi thaighde in 2013/2014 maidir leis an mbealach a éilítear díolúine ón nGaeilge agus a cheadaítear í. Bainfear leas as an taighde seo san athbhreithniú ar na socruithe reatha i leith na díolúine.

Oideachas do Mhúinteoirí
Tugadh bearta isteach ag an bpointe iontrála agus le linn na gclár in oideachas tosaigh do mhúinteoirí a bhfuil sé mar aidhm acu cumas Gaeilge na n-ábhar oidí a threisiú, chomh maith lena gcumas í a mhúineadh. Áirítear orthu seo bearta chun na bunriachtanais iontrála don Ghaeilge a leasú, méadú i bhfad na gclár oideachais tosaigh do mhúinteoirí agus athchumrú ábhar na gclár. Beidh an socrúchán Gaeltachta do mhúinteoirí faoi oiliúint ina ghné lárnach de na cláir uile oideachais tosaigh do mhúinteoirí. Tá síneadh curtha le tréimhse an tsocrúcháin freisin ó thrí seachtaine go ceithre seachtaine i dtréimhse 2 bhliain. Tá sé i gceist ag an Roinn bearta breise a thabhairt isteach a bhaineann le hoideachas do mhúinteoirí a láidreoidh an soláthar d’oideachas trí mheán na Gaeilge. Airítear orthu seo soláthar de mheascán roghanna ar an láthair agus ar líne don fhorbairt ghairmiúil leanúnach.

Tacú le hoideachas trí Ghaeilge
Tá réimse beart a bhaineann le hoideachas múinteoirí in áit chun tacú le hoideachas trí mheán na Gaeilge. Leanann an tSeirbhís um Fhorbairt Ghairmiúil do Mhúinteoirí de thacaíocht a sholáthar do mhúinteoirí i mbunscoileanna agus in iar-bhunscoileanna Gaeilge. Ina theannta sin, tugann COGG tacaíocht do sholáthraithe chun cúrsaí a sholáthar atá sainiúil do riachtanais na múinteoirí i scoileanna Gaeilge. Leanann an dioplóma iarchéime sa teagasc trí Ghaeilge in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh de chinntiú go bhfuil soláthar ann de mhúinteoirí d'iar-bhunscoileanna Gaeilge. Tá deiseanna ar fáil do mhúinteoirí i mbunscoileanna agus in iar-bhunscoileanna feabhas a chur ar a gcuid inniúlachta maidir le feidhmiú i gcomhthéacsanna oideachais trí mheán na Gaeilge trí bheith páirteach i gcláir chuí iarchéime ag leibhéal máistreachta. Tá an Roinn ag comhoibriú leis an Roinn Oideachais i dTuaisceart Éireann ar thionscnamh thuaidh theas a dhéanann soláthar do chothú na ngníomhaíochtaí foghlama cumaisc do mhúinteoirí i scoileanna Gaeilge, lena n-áirítear scoileanna Gaeltachta, agus comhroinnt ar shamplaí dea-chleachtais agus ar acmhainní maidir leis an litearthacht agus leis an uimhearthacht.

Scoileanna Gaeltachta
Tá pleananna i bhfeidhm chun mionanailís a dhéanamh le linn 2013-2014 ar na dúshláin ar leith a bhíonn le sárú ag scoileanna Gaeltachta chun roghanna polasaí a aithint don teagasc trí mheán na Gaeilge sna scoileanna seo, go háirithe i gcomhthéacs Acht na Gaeltachta 2012.
Soláthar d'oideachas trí Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht
Ag an mbunleibhéal, déanfar cinneadh maidir leis an ngá atá le gaelscoileanna i gceantair ina bhfuil méadú déimeagrafach ar bhonn tosca déimeagrafacha, éileamh ó thuismitheoirí agus iarratais ar phátrúnacht ó phátrúin féideartha. I gceantair ina bhfuil uimhreacha seasmhacha déimeagrafacha, éascóidh an Roinn aistriú scoileanna reatha Béarla chuig pátrúin nua, lena n- áirítear iad siúd a reáchtálfaidh na scoileanna mar ghaelscoileanna. Ag an leibhéal iar- bhunscoile, leanfaidh an Roinn ag sainaithint na gceantar ina bhfuil gá le gaelcholáiste nua de réir thairseach éilimh (i.e. 400 dalta) atá i bhfad níos ísle ná a comhionann do scoileanna Béarla (i.e. 800 dalta). Tá polasaí réamhghníomhach glactha ag an Roinn i ndáil le bunú scoileanna Gaeilge. Tá tús curtha aici le pleanáil do scoileanna dá leithéid in oirchill an éilimh, in áit a bheith ag fanacht go dtiocfaidh éilimh áitiúla chun cinn. Mar thoradh air sin, tá ceithre cinn as 20 bunscoil atá le bunú faoin mbliain 2015 sainaitheanta ag an Roinn mar scoileanna Gaeilge. Ar an gcaoi chéanna, is scoileanna Gaeilge a bheidh i dtrí cinn as 17 iar-bhunscoil atá le bunú faoin mbliain 2014.

Ardoideachas
Is ar institiúidí aonair ardoideachais, faoi choimirce an Údaráis um Ard-Oideachas, atá an phríomhfhreagracht as aidhmeanna na Straitéise i ndáil le hardoideachas a chur i bhfeidhm. Tagann sé seo le neamhspleáchas reachtúil na n-institiúidí ardoideachais maidir le gnóthaí acadúla agus soláthair clár, chomh maith lena bhfreagracht reachtúil an Ghaeilge a chaomhnú, a chothú agus a shaothrú.

Oideachas do Dhaoine Fásta
Maidir leis an aosoideachas, cuirtear cúrsaí Gaeilge ar fáil saor in aisce do dhaoine fásta trí scéimeanna a mhaoiníonn an Roinn agus a chuireann na Boird Oideachais agus Oiliúna ar fáil. Féadfaidh daoine fásta leas a bhaint freisin as cúrsaí atá deimhnithe ag Dearbhú Cáilíochta agus Cáilíochtaí Éireann. Cuireann roinnt de na hinstitiúidí tríú leibhéal cúrsaí Gaeilge ar fáil atá i réimse na gcúrsaí a bhaineann le foghlaim ar feadh an tsaoil. Tá na cúrsaí sin dírithe ar chumas Gaeilge na bhfoghlaimeoirí a fheabhsú.

Roinn an Taoisigh
Tá an Coiste Rialtais ar an nGaeilge agus ar an nGaeltacht athbhunaithe ag an Rialtas reatha. Tá an coiste seo faoi chathaoirleacht an Taoisigh agus tugann grúpa idir-rannach d'oifigigh sinsearacha tacaíocht don choiste. Tagann an coiste le chéile go rialta chun athbhreithniú a dhéanamh ar an dul chun cinn atá déanta ar chur i bhfeidhm na Straitéise.

Bíonn na foilseacháin bhliantúla a eisíonn Roinn an Taoisigh ar fáil go dátheangach, mar shampla, na cláir don Lá Náisiúnta Cuimhneacháin, comóradh Éirí Amach na Cásca 1916 agus comóradh Dhónaill Uí Chonaill.

An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála
Aithnítear go cuí stádas na Gaeilge mar theanga oifigiúil agus oibre de chuid an Aontais Eorpaigh i soláthar seirbhísí ateangaireachta, i suíomh gréasáin Uachtaránacht an AE agus i ngníomhaíochtaí agus in ábhair bholscaireachta atá dírithe ar thoscairí agus rannpháirtithe AE in Éirinn agus sa Bhruiséil le linn Uachtaránacht na hÉireann ar an AE.

An Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe
Agus í ag coinneáil a ról foriomlán i ndáil le polasaí oiliúna agus measúnú inniúlachta i nGaeilge laistigh den Státseirbhís, tá an fhreagracht as cur i bhfeidhm oiliúint Ghaeilge agus measúnú inniúlachta Gaeilge leagtha ag an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe ar an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta. Síníodh comhaontú seirbhíse idir an dá Roinn i mí Feabhra 2013 chun feidhm a thabhairt don tionscnamh nua polasaí sin.

Mar chuid den phróiseas pleanála don fhórsa oibre sa Státseirbhís, aithneoidh Ranna agus Oifigí poist/réimsí oibre a mbeidh Státseirbhísigh atá in ann feidhmiú go dátheangach de dhíth iontu. Beidh an-tábhacht leis an bpróiseas sin lena chinntiú go ndéanfar soláthar i gcomórtais earcaíochta amach anseo do cheapacháin a mbeidh inniúlacht i nGaeilge riachtanach dóibh. Sonrófar freisin i scéimeanna teanga amach anseo faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 na poist a mbeidh ceanglas inniúlachta teanga ag baint leo.

An Roinn Sláinte
Tá plean forfheidhmithe ullmhaithe ag an Roinn Sláinte maidir le conas a chuirfear an Straitéis i bhfeidhm in earnáil na sláinte. É sin ráite, ó tharla nach í an Roinn an soláthróir reachtúil de sheirbhísí sláinte agus sóisialta pearsanta, beidh an fhreagracht as soláthar formhór na ngníomhaíochtaí sa phlean ar Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) agus ar ghníomhaireachtaí sláinte eile de chuid an Stáit. Sa chomhthéacs seo, tá an FSS tiomanta do phróiseas chun foireann phríomhchúraim a fhorbairt a bheidh ábalta seirbhísí a sholáthar trí Ghaeilge i gceantair éagsúla Gaeltachta. Earcóidh an FSS comhaltaí foirne a bheidh líofa i nGaeilge de réir mar a thagann folúntais chun cinn sa Ghaeltacht agus de réir phrótacal earcaíochta FSS ar glacadh leis i mí Aibreáin 2013. Líonfar poist san FSS ina bhfuil inniúlacht i nGaeilge de dhíth de réir an phrótacail earcaíochta.

An Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige
Aithníonn an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige go maith gur gnéithe tábhachtacha d’athbheochan na teanga í an fhoghlaim réamhscoile agus an fhoghlaim neamhfhoirmiúil. Go deimhin, is ar an ngá cur le cumas leanaí foghlaim agus forbairt trí shuímh ar ardchaighdéan a sholáthar atá an fócas sna cláir luathbhlianta a riarann an Roinn. Dá réir, leanfaidh an Roinn ag tabhairt tacaíocht iomlán d’oideachas réamhscoile Gaeilge. Cinnteoidh sí go leanfar ag soláthar an réimse seirbhísí tacaíochta/ábhar Gaeilge a sholáthraítear thar ceann na Roinne sa réimse seo do réamhscoileanna dá leithéid.

Leanfar ag comhlíonadh fheidhmeanna na gCoistí Contae agus Cathrach i gCúram Leanaí (CCC) faoi na socruithe atá ann. Cuirfear struchtúir bhreise tacaíochta ar fáil d'Údarás na Gaeltachta agus d'Fhoras na Gaeilge i ndáil leis na CCC a dhéanann freastal ar cheantair Ghaeltachta agus i ndáil le seirbhísí réamhscoile Gaeilge go ginearálta. Breithneofar go sonrach socruithe nua struchtúrtha a chur ar fáil lena chinntiú go gcuirtear seirbhísí cúraim leanaí ar ardchaighdeán ar fail trí Ghaeilge ar bhealach éifeachtach agus éifeachtúil de réir dea-chleachtas sa réimse seo.

Cinnteoidh an Roinn freisin go nglacfar san áireamh in aon seirbhísí tacaíochta/teagaisc amach anseo san earnáil réamhscoile/naíolainne an gá go mbeidh seirbhísí dá leithéid ar fáil trí Ghaeilge, chomh fada is a bhaineann sé le seirbhísí réamhscoile/naíolainne sa Ghaeltacht agus lasmuigh di.
Maidir le seirbhísí óige, seirbhísí cúraim leanaí, seirbhísí réamhscoile, seirbhísí iarscoile agus líonraí do thuismitheoirí agus leanaí le Gaeilge, tá geallta ag an Roinn, a mhéid agus is féidir faoi na cláir atá faoina cúram, tacú le cur chuige pobalbhunaithe agus sin a fheidhmiú de réir mar a fhorbraíonn pobail a bpleananna teanga faoi Acht na Gaeltachta 2012.

An Roinn Cumarsáide, Fuinnimh agus Acmhainní Nádúrtha
D'fhoráil Comhaontú Aoine an Chéasta go n-oibreodh Rialtas na Breataine le húdaráis ábhartha chraoltóireachta na Breataine agus na hÉireann chun go mbeadh TG4 ar fáil níos forleithne i dTuaisceart Éireann. Ón uair gur aistríodh go teilifís dhigiteach in 2012, tá fáil ag 94% de Thuaisceart Éireann ar TG4.

Tá an leithdháileadh airgid ó tháille an cheadúnais go dtí an Scéim um Maoiniú Craolacháin, faoina bhfuil TG4 ar cheann de na tairbhithe is mó, méadaithe ó 5% go 7%.

Chomh maith lena oibleagáidí reachtúla faoin Acht Craolacháin 2009 a chomhlíonadh i ndáil le seirbhísí a sholáthar i nGaeilge, leagfaidh RTÉ amach ina pholasaí Gaeilge agus ina scéim teanga faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 roinnt bearta/gealltanas chun úsáid na Gaeilge a normalú agus a neartú. Tá an polasaí agus an scéim á bhforbairt faoi láthair.

An Roinn Comhshaoil, Pobail agus Rialtais Áitiúil
I Meitheamh 2013, d'fhoilsigh an Roinn Comhshaoil, Pobail agus Rialtais Áitiúil treoirlínte reachtúla críochnaitheacha d’údaráis pleanála i dtaca le Pleananna Ceantair Áitiúla (LAP). Spreagfaidh na treoirlínte sin, inter alia, údaráis pleanála a bheidh ag ullmhú LAP lena mbainfidh ceantair Ghaeltachta chun a chinntiú go ndéanfar oidhreacht teanga agus cultúir na gceantar sin a chaomhnú.
I gcomhthéacs an athbhreithnithe a rinneadh ar threoirlínte pleanála 2007 i dtaca le pleananna forbartha, breithneoidh an Roinn an scóip atá ann cur leis an treoir chuimsitheach reatha a bhaineann le ceantair Ghaeltachta.

Is iad na héilimh tosaíochta atá sa réimse seirbhísí comhroinnte (i.e. faoin Athbhreithniú ar Éifeachtacht an Rialtais Áitiúil) an príomhfhócas fós agus breithneofar tuilleadh an aidhm atá ann seirbhísí nua comhroinnte a fhorbairt, chun go mbeadh saineolas speisialaithe cuí ar fáil do gach limistéar Gaeltachta sa réimse pleanála, i bhfoirm idirchaidrimh idir na comhlachtaí lena mbaineann.
Tá moltaí chun an córas pleanála a neartú san áireamh sa Chlár Gnímh do Rialtas Áitiúil Éifeachtach – Tús Áite do na Daoine, a foilsíodh i mí Dheireadh Fómhair 2012. Tabharfaidh an Roinn aird chuí ar na himpleachtaí a bheidh ann do gach limistéar pleanála, ceantair Ghaeltachta ina measc.
Is comhairle reachtúil é Údarás na Gaeltachta maidir le pleanáil forbartha faoin Acht um Pleanáil agus Forbairt 2000 (arna leasú).

An Roinn Post, Fiontar agus Nuálaíochta
Aontaíodh meicníocht do chomhoibriú idir Údarás na Gaeltachta agus Fiontraíocht Éireann i Meitheamh 2013 chun borradh a chur faoi fhorbairt fiontraíochta sa Ghaeltacht. Táthar ag leanúint le comhráite maidir le comhoibriú níos fearr idir Údarás na Gaeltachta agus an tÚdarás Forbartha Tionscail faoi choimirce ghrúpa oibre ar a bhfuil oifigigh ó na Ranna ábhartha agus na gníomhaireachtaí forbartha.

An Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais
Tá dul chun cinn suntasach déanta ag an Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais le blianta beaga anuas i dtaobh rialacha cúirte a aistriú go Gaeilge. Áirítear orthu seo na Rialacha Cúirte Dúiche 1997 agus na Rialacha Cúirte Cuarda 2001.

Foilseofar an leagan Gaeilge den tríú mórbhailiúchán de na rialacha cúirte, Rialacha na nUaschúirteanna 1986, arb é an ceann deireanach é, in 2013 agus leanfaidh an Roinn ag foilsiú na leaganacha oifigiúla Gaeilge de leasuithe ar na Rialacha seo, chomh maith le leasuithe ar na Rialacha Cúirte Dúiche 1997 agus ar na Rialacha Cúirte Cuarda 2001.

Aithnítear i scéim teanga an Gharda Síochána faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 an ceart atá ag saoránaigh a ngnó a dhéanamh trí Ghaeilge leis an nGarda Síochána. Tá roinnt gealltanas sa scéim freisin maidir le seirbhísí a sholáthar i nGaeilge, lena n-áirítear an gealltanas seirbhís iomlán trí Ghaeilge a bheith ar fáil i stáisiúin Gardaí sa Ghaeltacht. Tá dul chun cinn á dhéanamh maidir leis na gealltanais éagsúla sin a chur i bhfeidhm. Is obair leanúnach atá i gceist.

An Roinn Cosanta
Is é polasaí na bhFórsaí Cosanta seirbhísí ar ardleibhéal a sholáthar dá gcustaiméirí i nGaeilge nó go dátheangach. Tá roinnt gealltanas i scéim teanga na bhFórsaí Cosanta faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 maidir le seirbhísí a sholáthar i nGaeilge. Tá dul chun cinn á dhéanamh maidir leis na gealltanais éagsúla sin a chur i bhfeidhm. Is obair leanúnach atá i gceist.

Monatóireacht ar fheidhmiú na Straitéise
Ó tharla go bhfuil an Straitéis le cur i bhfeidhm ag roinnt príomhpháirtithe leasmhara thar thréimhse fiche bliain, ní mór monatóireacht ar bhonn leanúnach a dhéanamh ar a cur i bhfeidhm. Déanfaidh an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, arb í an Roinn í ar a bhfuil an fhreagracht uileghabhálach as an Straitéis, monatóireacht leanúnach ar chur i bhfeidhm na Straitéise i gcomhar leis na príomhpháirtithe leasmhara dá dtagraítear inti.

Cuirtear tuarascálacha ar dhul chun cinn ar fáil don Choiste Rialtais faoin nGaeilge agus faoin nGaeltacht a choinníonn súil fhoriomlán ar dhul chun cinn agus a thuairiscíonn don Rialtas, de réir mar is gá. Déanfar tuilleadh tuarascálacha ar dhul chun cinn ar fheidhmiú na Straitéise a fhoilsiú ar bhonn tréimhsiúil.

Feall ar theaghlaigh Gaelacha!

Se litir ó Fheargail Uí Chuilinn éisithe inniu. Scéal tubaisteach do thodhchaí an teanga agus do thacaíochtaí tuismitheoirí le Gaeilge.

A Chara Dhíl,

Is le croí trom a scríobhaim an litir seo chugat. De bharr próiséis cuíchóiriú na heagrais Gaeilge atá faoi stiúir ag Foras na Gaeilge, tá deireadh ag teacht le maoiniú do Chomhluadar Teo. ar an 30 Meitheamh 2014.

Rinne foireann agus coiste stiúrtha Comhluadar tréan-iarracht seirbísí tacaíochta na heagraíochta a chosaint agus a chaomhnú faoin múnla nua ach, tá an cuma ar an scéal nár éirigh linn é sin a bhaint amach. Níor glac Foras na Gaeilge lenár moltaí seirbhísí tacaíochta do theaghlaigh atá ag tógáil clainne le Gaeilge a chosaint agus saineolais agus taithí Comhluadar a chaomhnú.

Dá bhrí sin cuirfear an fhoireann reatha ar iomarcaíocht ag deireadh na míosa agus ní leanfar le tacaíocht ghairmiúil a chur ar fáil ón oifig. É sin ráite, seo leanas roinnt sonraí gur gá duit bheith ar an eolas fúthú:

• Tá sé beartaithe go leanfar le struchtúir Comhluadar, faoi stiúir deonach an Choiste Stiúrtha.
• Beidh an Coiste ag lorg foinsí eile airgeadú ionas gur féidir leo leanúint ar aghaidh ag cur imeachtaí ar fáil do na baill.
• Beidh an bunachar sonraí, le do shonraí teagmhála, srl., fós faoi chúram Comhluadar agus ní scaipfear/díolfar ar aghaidh do shonraí. Leanfar rialacháin Acht um Chosaint Sonraí.
• Leanfar le hárachas Comhluadar go dtí 2 Deireadh Fómhair 2014. Beidh tuilleadh eolais faoi seo ar ball.
• Níl sé d’achmhainn ag Comhluadar íoc as cíos na grúpaí tuistí agus leanaí faoi láthair. Déan teagmháil linn má tá ceist agat faoi seo.
• Beidh Saoire Gaeltachta Comhluadar (9-16 Lúnasa) ag dul ar aghaidh faoi stiúir foireann Ghlór na nGael toisc easpa foirne Comhluadar. Déan teagmháil le Nóra Welby ag nora@glornangael.ie más spéis leat freastal.
• Má tá ceist ar bith agat ar an gCoiste déan teagmháil le: comhluadar@gmail.com
• Ní bheidh uimhir fón ag an eagraíocht ón 30 Meitheamh 2014. Cuirfear ar an eolas thú má ta athrú ar an scéal seo.

Tá an-díomá orainn uilig i gComhluadar go bhuil rudaí tagtha chuig an staid seo agus nach dtuigeann Foras Na Gaeilge an dlúth-nasc atá ag an t-aistriú teanga ó ghlúin go glúin le todhcaí an Ghaeilge. Léirigh do míshástacht tríd litir a scríobh chuig: dinny.mcginley@oireachtas.ie nó/agus private.office@dcalni.gov.uk ag lorg maoiniú láithreach ionas go leanfar le seirbhsí riachtanach Comhluadar Teo.

Guím gach rath ort féin agus ar do theaghlach. Is sibhse fíor-thodhcaí na Gaeilge.

Le gach dea-mhéin,
___________________________________
Feargal Ó Cuilinn,
Stiúrthóir
Comhluadar Teo

Ag lorg seirbhíse ón Roinn Gnóthaí Eachtracha nó ón Royal Mail!

Tá feachtas na míosa seo ag díriú ar an Roinn Gnóthaí Eachtracha ó dheas agus an Royal Mail ó thuaidh Dé hAoine seo, 6 Meitheamh 2014. Chuirfeadh sé go mór mór leis an bhfeachtas dá bhféadfá glaoch a chur orthu nó/agus litreacha a sheoladh faoi mar atá leagtha amach sa bhileog eolais mar iatán leis seo.

Chabhródh sé go mór mór linn chomh maith dá bhféadfá aiseolas a chur chugainn tríd an suirbhé thíos a líonadh (beidh an t-aiseolas ríthábhachtach leis an bhfeachtas a fhorbairt):

• An Roinn Gnóthai Eachtracha ó dheas.
• An Royal Mail ó thuaidh.

Ní ghlacfaidh an suirbhé ach 2 nóiméad!

Mar eolas fosta agus mar chúnamh leis an Royal Mail, tá liostaí measartha cuimsitheach ar fáil leis na sráidainmneacha agus logainmneacha ar fad ó thuaidh ar fáil ag na naisc thíos:

http://www.ulsterplacenames.org/tográ_sráidainmneacha.htm

http://www.placenamesni.org/

http://www.logainm.ie/ga/

Ná dean dearmad ar an An Lá Stocaireachta ó dheas – Dé Céadaoin, 11 Meitheamh 2014

Cúngú & Cúlú!

Níos mó spéise ag an Rialtas i moltaí claonta an státchórais a lagóidh Acht na dTeangacha Oifigiúla in ionad é a láidriú agus a bhainfidh ó ról an Choimisinéara Teanga

Tá dréacht de chinn Bhille na dTeangacha Oifigiúla 2014 feicthe ag Conradh na Gaeilge, tá gach cuma ar an scéal go bhfuil an Rialtas ag déanamh neamhairde de na moltaí a tháinig chun cinn ón bpobal i rith an athbhreithnithe ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 i mí Eanáir 2012.

Cóilín Ó Cearbhaill

Dúirt Cóilín Ó Cearbhaill, Uachtarán nua thofa Chonradh na Gaeilge: “Ar dtús is gá a rá go gcuireann sé iontas ar Chonradh na Gaeilge gur thóg sé dhá bhliain ar an Rialtas dréacht chinn bhille chomh lag, lochtach, díomách a dhréachtú más fíor don dréacht chinn bhille atá feicthe ag Conradh na Gaeilge. Ní thógann siad mianta phobal na Gaeilge agus Gaeltachta san áireamh in aon chor. Níl ann ach cúngú agus cúlú agus níos lú seirbhísí Gaeilge don phobal. Bímid soiléir faoi seo, gur léiriú eile é seo ar an easpa tosaíochta atá ag an Rialtas agus ag an stát chóras reatha ó dheas do chearta lucht labhartha na Gaeilge.”

Creideann Conradh na Gaeilge go mbeadh sé scannalach go síneofaí na tréimhsí 3 bliana do na scéimeanna teanga go 7 mbliana. Ó thosaigh córas na scéimeanna, tá siad lag agus an rud a chuir an Rialtas in iúl i gcónaí ná go n-éireodh siad níos láidre gach trí bliana. Tá molta sa dréacht chinn bhille go síneofaí an tréimhse go 7 mbliana, rud a ligfeadh do na ranna Rialtais éagsúla a ndualgas a sheachaint. B’fhearr i bhfad fáil réidh le córas na scéimeanna agus córas nua a fhorbairt le caighdeáin bunaithe ar rialacháin reachtúla, cosúil leis Na Rialacháin um Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 (ALT 9) 2008, nó an córas caighdeáin atá bunaithe acu sa Bhreatain Bheag a úsáid.

Dúirt Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: “Más fíor do na leasuithe seo atá molta sa dréacht chinn bhille, beidh sé soiléir nár éist an Rialtas leis an bpobal i rith an athbhreithnithe dhá bhliain ó shin, ná leis an 10,000 duine a bhí i láthair ag Lá Mór na Gaeilge ar 15 Feabhra 2014. Mar shampla, níl dáta leagtha amach sa dréacht chinn bhille go mbeidh gach seirbhís á gcur ar fáil as Gaeilge do phobal na Gaeltachta gan ceist, gan coinníoll. Níl aon spriocanna sásúil ann maidir le hearcaíocht san earnáil phoiblí. Níl ról monatóireachta tugtha d’Oifig an Choimisinéara Teanga ar chur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030. Agus níos measa ná sin ar fad, bheadh an Rialtas ag cur dea-oibre agus neamhspleáchais Oifig an Choimisinéara Teanga i mbaol dá mbeadh an oifig curtha faoi Oifig an Ombudsman. Tá an baol ann chomh maith go gcosnóidh an cinneadh seo airgead ar an Stát, mar a d’admhaigh Aire Stáit na Gaeltachta sa Dáil ar 24 Samhain 2011."

Tá Conradh na Gaeilge ag éileamh ar an Rialtas athmhachnamh a dhéanamh ar na dréacht chinn bhille láithreach, agus i measc na moltaí atá ag an eagras leis an mbille a láidriú tá na moltaí seo a leanas: • Oifig an Choimisinéara Teanga a fhágáil neamhspleách faoi na socruithe reatha • Ba chóir go mbeadh sé mar chuid de rialacháin nua san Acht go mbeidh, faoi dheireadh 2016, gach seirbhís ar fáil do phobal na Gaeltachta trí Ghaeilge agus na seirbhísí sin a bheith ar chomhchaighdeán leis na seirbhísí a chuirtear ar fáil trí Bhéarla in áiteanna eile • Ba chóir go mbeadh rialacháin ann go mbeidh líon áirithe daoine i ngach comhlacht poiblí in ann seirbhís a chur ar fail trí Ghaeilge (ní gá go mbeadh Gaeilge ag gach fostaí nua, ach ba chóir go mbeadh céatadán den fhoireann le Gaeilge ann) • Go bhforbrófaí córas nua le caighdeán a bheadh bunaithe ar rialacháin reachtúla, ar nós Na Rialacháin um Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 (ALT 9) 2008 • Sa chás go gceapann nó go n-údaraíonn comhlacht poiblí cuideachta phríobháideach nó gníomhaireacht de chineál ar bith eile le feidhmiú thar a cheann agus é ag déileáil leis an bpobal ba chóir go mbeadh na dualgais chéanna acu is atá ag an gcomhlacht poiblí le seirbhís a chur ar fáil trí Ghaeilge don fheidhm a cheapfar iad a chur i gcrích ar son an chomhlachta phoiblí • Ba chóir ról monatóireachta a thabhairt d’Oifig an Choimisinéara Teanga ar chur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030

Feachtas ar son cearta agus comhionannais do mhuintir na Gaeilge agus Gaeltachta.

Níl aon amhras ach tá géarchéim tar éis teacht chun cinn ó a d’fhógair Seán Ó Cuirreáin, An Coimisinéir Teanga, don Chomhchoiste um Fhormhaoirsiú ar an tSeirbhís Phoiblí agus Achainíocha go raibh sé ag éirí as oifig ar 23 Feabhra 2014. Tá Conradh na Gaeilge ag lorg ár dtacaíocht do na moltaí thíos.

Tá cuireadh a thabhairt dúinn teacht go cruinniú feachtais a bheidh eagraithe Dé Sathairn, 11 Eanáir 2014, ag 12.00i.n. i mBaile Átha Cliath. Go bhfios dúinn is i Halla na Saoirse a bheidh sé!

Bí ann gan teip coimeád an dá píosa den téad le chéile - Tír & Teanga

Is cinnte gurbh fógra éirí as oifig Sheáin an buille is mó don Ghaeilge le fada an lá. "Síleann muid, sa Chonradh, gur gá gníomhú láithreach ar na fadhbanna luaite ag an gCoimisinéir ina chaint don Chomhchoiste Dála. Tá go leor leor daoine i ndiaidh a bheith i dteagmháil linn leis an tuairim chéanna," dúirt úrlabhraí linn inné!

Na Moltaí

Táthar ag moladh feachtas leanúnach le rannpháirtíocht an-láidir ó mhuintir na Gaeilge agus na Gaeltachta leis na héilimh seo a leanas a bhaint amach (1-3 bunaithe ar mholtaí na Coimisinéara féin agus 4-5 bunaithe ar obair idir láimhe cheana féin):

1. Is gá Acht na dTeangacha Oifigiúla a láidriú agus ní a lagú in 2014 (Oifig an Choimisinéara Teanga a choinneáil neamhspleách agus a láidriú san áireamh)
2. Is gá dáta a shocrú go mbeidh Gaeilge ag fostaithe an Stáit a bheidh ag freastal ar phobal na Gaeltachta, gan cheist, gan choinníoll – ní féidir leanúint ag tabhairt ar chainteoirí dúchais Gaeilge an Béarla a úsáid agus iad ag déileáil le heagraíochtaí stáit
3. Go mbeidh an líon earcaíocht san earnáil phoiblí do dhaoine le hinniúlacht i nGaeilge agus i mBéarla araon ardaithe ó 6% go 30% don chéad deich mbliain eile
4. Nach leanfaí leis an maolú ar stádas na Gaeilge mar theanga oifigiúil den Aontas Eorpach tar éis an 1 Eanáir 2017
5. An Pobal Gaeilge agus Gaeltachta a aithint mar gheallsealbhóirí i gcur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge ó dheas agus an Straitéis don Ghaeilge ó thuaidh. Is gá na struchtúir riachtanacha ardleibhéil a chur ar bun láithreach idir na húdaráis agus na heagraíochtaí pobail Gaeilge agus Gaeltachta.

Tuigtear go maith go bhféadfaí 10 n-éileamh eile a chur leis an liosta go héasca ach is mian leo díriú ar na moltaí a rinne an Coimisinéir agus éilimh á lorg cheana féin.

Cuirfear an feachtas chun cinn mar fheachtas ar son cearta agus comhionannais do mhuintir na Gaeilge agus Gaeltachta.

Tá siad ag eagrú cruinniú poiblí Dé Sathairn, 11 Eanáir 2014, i mBaile Átha Cliath ag 12.00i.n. le céimeanna an fheachtais a aontú (foilseofar eolas ar an láthair don chruinniú go luath anseo!).

Mar eolas, tá go leor déanta ag gluaiseacht na Gaeilge leis na meáin chumarsáide náisiúnta agus áitiúil ón gCéadaoin len ár n-uafás a chur in iúl don Rialtas (agus feachtas beag eagraithe dírithe ar RTÉ an Bhéarla leis an scéal a chlúdach i gceart) agus idir anois agus an cruinniú, táid ag moladh/ag eagrú:

• Go scríobhadh daoine chuig na nuachtáin faoi chás an Choimisinéara agus na moltaí déanta aige (bheadh seo an-tábhachtach ó 1 Eanáir ar aghaidh ach go háirithe le léiriú don Rialtas go mbeimid glórach agus gníomh faoi seo in 2014)

• Imeacht beag feiceálach a eagrú an tseachtain seo ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath

• Tá tús curtha le cruinnithe a lorg le gach Aire ar an bhfochoiste Rialtais leis an Straitéis 20 Bliain a chur i bhfeidhm (i. An Taoiseach agus an Tánaiste san áireamh) faoin ngéarchéim seo.

Deireann an Conradh: "Níl ach moladh againn do ghníomh cróga an Choimisinéara. Ní don chéad uair atá sé ag taispeáint ceannaireachta do phobal na Gaeilge agus Gaeltachta. Creideann muid go láidir gur gá gníomhú anois agus ár dtacaíocht a léiriú dó agus do na moltaí curtha chun cinn aige."

An tUltach: "Fearg, suaitheadh intinne agus díoma.."

Is mar seo a chéad chualamar inné (29 Meitheamh) faoi nuacht an gníomh, nó easpa gníomh seo ó Fhoras na Gaeilge. Níos déanaí sa lá bhí sceal níos doimhne ag "An Tuairisceoir" faoin scéal - "Deireadh le maoiniú an tUltach." Is cosúil nach bhfaigheann An tUltach ach £16,000 sa bhliain mar sin is cosúil nach bhfuil mórán le sabháil trén dtarraingt siar seo!

Mar a deireann duine ar facebook aréir: "Mura bhfuil sé de dhualgas ar an Fhoras tacaíocht thabhairt do leithéidí "An tUltach", rud a dhéanann freastal maith ar lucht na Gaeilge, ní thuigim cad iad na dualgaisí atá orthu go díreach."

Ceist mhaith!

Pleanáil teanga?

Tá se deacair a creidiúnt go bhfuil an Foras, nó na Rialtais atá taobh thiar de dairíre faoin dteanga nó faoi pobal na Gaeilge. Ó tháinig FG/LO i gcumhacht is deacair a fheiscint cén maitheas, nó cén spéis atá acu sa teanga. Mar a dúirt an Coimisinéir Teanga - post atá siad le h-íosgrádú - "...i státchóras na tíre, agus ar scáth aon choiscéim a tugadh chun tosaigh, ba chosúil go raibh péire á dtabhairt ar gcúl...” (Tuairisc Márta 2013). Dúirt sé ag an gcéad cruinniú idirnáisiúnta de Choimisinéirí Teanga i mí Bealtaine. Sé an teachtaireacht láidir atá a fháil ag pobal na Gaeilge ón státchóras ná: "Labhraigí Gaeilge le chéile ach nár labhair linne í!"

Tá píosa scríofa ag Réamonn Ó Ciaráin, Cathaoirleach An tUltach a míoníonn an scéal, stair agus tabhacht na h-irise agus a chuid mothúcháin féin faoi:

Bunaíodh an tUltach sa bhliain 1924 agus tá sí ar an Iris Ghaeilge is sine atá á foilsiú go fóill. An bhliain seo chugainn beidh an Iris ag ceiliúradh 90 bliain ar an fhód. Tá síntiúsóirí ag An tUltach in achan chontae in Éirinn agus go leor thar lear fosta. Bhí ardmholadh ag An Dr. Regina Uí Chollatáin ina tuairisc ‘Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne - Athláithriú agus athshealbhú teanga’, a choimisiúnaigh Foras na Gaeilge, don tUltach, Mionghearrthóir an Fhorais? ‘Tá An tUltach ag cothú phobal na Gaeilge agus scríbhneoirí ó bhí 1924 ann., Ta sí ar an iris Ghaeilge is faide ar an saol gan bhriseadh. [sic] Tugadh ardán, do na scribhneoirí móra Ultacha ann thar na blianta – Seosamh Mac Grianna, 'Máire' agus Niall Ó Dónaill ina measc. Foilsítear ábhar le scribhneoirí ár linne, féin sa lá atá inniu ann – Gréagóir Ó Dúill, Cathal Ó Searcaigh, Gearóid Mac Lochlainn agus mórán eile. Cuirtear ábhar ar fáil d’fhoghlaimeoirí agus, scoileanna, bíonn agallaimh ann le daoine atá i mbéal an phobail agus pléitear, ceisteanna móra an lae.’, ‘Seirbhís fhiúntach á soláthar ar phobal ar leith agus ag éirí go maith leis an iris freastal ar chanúintí an tuaiscirt agus an iarthuaiscirt sa chomhthéacs sin agus i gcomhthéacs an eagrais, Comhaltas Uladh’., ‘Tá an fóram seo éifeachtach agus tarraingteach. Ta claonadh Ultach ar dhearadh agusar ábhar na hirise féin agus cloítear leis an gcur chuige seo a thugann tús áite dophobal ar leith. De thoisc fadsaoil na hirise fosta feileann an chruth ina bhfuil sí faoi, láthair don phobal úd ach tugann an blag ardán eile agus stádas eile dá réir don iris. Tásaibhreas agus luach ar leith leis an iris seo sa dóigh go bhfuil gné an chanúnachais agbaint léi. Gné eisceachtúil de na meáin Ghaeilge chlóite agus ar líne í seo nach bhfuil á saothrú ag an leibhéal céanna i bhfóraim eile iriseoireachta atá maoinithe ag Foras na Gaeilge’., ‘Tá caighdeán ard gairmiúlachta le feiceáil ar an iris seo agus is léir go bhfuil polasaí agus straitéis ar leith eagarthóireachta agus bainistíochta a leanúint ag an bhfoireann atá ina bhun’., Éiríonn leis an iris seo ábhar fiúntach, spreagúil, spéisiúil a sholáthar don, spriocphobal a bhfuil sí ag freastal air ach tá an spriocphobal aitheanta in ábhar na hirise. Tá gné chaomhnú an chultúir Ultaigh le braistint go láidir ar ábhar agus ar dhearadh na hirise ach cuireann sé seo leis an iris seo seachas a mhalairt, mar is léir go bhfuiltear ag cloí le polasaí ar leith eagarthóireachta., &, ‘Tá maoiniú eile a chur ar fáil don iris seo o Chomhairle na n-Ealaíon i dTuaisceart Éireann agus tá 3.95% de mhaoiniú na meán clóite agus ar líne d’Fhoras na Gaeilge a chaitheamh air seo. Is fiú an táirge atá a sholáthar do phobal na Gaeilge an caiteachas seo’., Fearg, suaitheadh intinne agus díoma orm leis an scéal nach mbeidh maoiniú ar fáil! Cad chuige nach bhfuil An tUltach luaite GO FÓILL ag Foras na Gaeilge sa phlean nua maoinithe. Tá míniú de dhíth. Tá 90 bliana d'oidhreacht shaibhir taobh thiar dínn. Bheinn go mór faoi chomaoin agat ach cibé tionchar atá agat a Ghaeil mhaithe a úsáid leis an scéal seo a chur ina cheart.

Mí-ionracas nach spreagann dóchas! Teip eile!

• English Version

“Mí-ionracas” curtha i leith dara scéim teanga na gCoimisinéirí Ioncaim

Tagann dara scéim teanga de chuid Oifig na gCoimisinéirí Ioncaim faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 i bhfeidhm ar an 4ú lá Meitheamh 2013. Nuair a tháinig Acht na dTeangacha Oifigiúla i bhfeidhm os cionn deich mbliana ó shin, ba chuid lárnach den acht iad scéimeanna teanga na gcomhlachtaí poiblí a leag amach gealltanais i leith seirbhísí a sholáthar trí Ghaeilge.

Tá amhras léirithe ag an scátheagraíocht ar earnáil dheonach na Gaeilge, Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, maidir le cur i bhfeidhm agus riaradh na scéimeanna teanga go dtí seo, agus ní thugann an scéim nua seo de chuid na gCoimisinéirí Ioncaim aon chúis dóchais don Chomhdháil.

I mí Aibreáin na bliana seo, tharraing Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge aird an phobail ar scéim teanga úr na Roinne Oideachais agus Scileanna ag léiriú ní hamháin nár thóg an dara scéim ar na gealltanais a bhí leagtha amach sa chéad scéim, ach gur cuireadh ar neamhní cuid de na gealltanais a bhain le seirbhísí a sholáthar trí Ghaeilge don phobal.

Ach oiread le scéim teanga na Roinne Oideachais agus Scileanna, chuaigh céad scéim teanga na gCoimisinéirí Ioncaim in éag sa bhliain 2008, agus thóg sé go dtí anois, cúig bliana níos déanaí don Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta an dara scéim a dhaingniú.

Arís, ach oiread le scéim teanga na Roinne Oideachais agus Scileanna, léirítear go bhfuil easpa tiomantas ón státchóras i gcoitinne do chur i bhfeidhm Acht na dTeangacha Oifigiúla ag teacht chun cinn nuair atá frásaí ar nós “Mar a cheadaíonn acmhainní” agus “ar choinníoll go bhfuil acmhainní ar fáil” scríofa tar éis mórchuid na ngealltanas.

Is iomaí leithscéal atá le léamh idir na línte sa cháipéis a dhéanann cur síos ar an scéim úr. Maidir leis an suíomh idirlín, tugtar le fios sa scéim úr: “Nuair nach bhfuil ábhar Gaeilge ar fáil, cuirfear nasc don ábhar Béarla ar fáil, i dteannta le míniú cuí don chustaiméir. Cuirfidh an nasc seo in iúl go bhfuil an leathanach ceann scríbe i mBéarla amháin”. Ní thugtar le fios, céard is “míniú cuí” ann, nó conas a mbeidh a fhios ag an bpobal cén chuid den suíomh ar cheart a bheith i nGaeilge nó cén chuid ar cheart a bheith i mBéarla amháin.

Leanann an dara scéim le gealltanais na chéad scéime, go gcuirfear 20% de phreasráitis ar fáil go dátheangach go comhuaineach ar shuíomh gréasáin na gCoimisinéirí. Tugtar le fios sa scéim freisin go mbeidh ar a laghad fógra amháin Gaeilge ann do gach deich bhfógra Béarla foilsithe in aon fheachtas de chuid na gCoimisinéirí.

Sa scéim úr, liostáiltear 30 foilseachán agus leagtar síos an sprioc go mbeidh na foilseacháin seo ar fáil ar líne nó le priontáil i nGaeilge nó i bhformáid dhátheangach roimh dheireadh na Scéime sa bhliain 2016.

Dar le Stiúrthóir Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge, Kevin De Barra, go bhfuil scéim teanga na gCoimisinéirí Ioncaim “mí-ionraic” agus deir sé go dtéann an scéim “go hiomlán i gcoinne spiorad an Achta”. Dar le De Barra go bhfuil “oiread bealaí éalaithe sníofa isteach sa téacs go mbaintear go hiomlán de chumhacht an Choimisinéara Teanga chun géilliúlacht na scéime a chinntiú. I gcás na sprice chun 30 foirm trí Ghaeilge a sholáthar roimh 2016, tá tuairim is 80% díobh sin ar fáil cheana féin, agus tá sé mí-ionraic a bheith ag leagan síos mar sprioc i scéim nua obair atá curtha i gcrích cheana féin”.

Moladh don Roinn Ghnóthaí Eachtracha!

Tá ardmholadh tuilte ag Uachtaránacht na hÉireann ar an Aontas Eorpach as an leagan Gaeilge iontach den suíomh atá acu ó thús na bliana.

Tá an leagan Gaeilge iomlán idirghníomhach agus cothrom le dáta, agus feidhmíonn na naisc uile chuig rannóga eile ar an suíomh gan tiontú ar an leagan Béarla, Fraincíse agus Gearmáinise ann.

Gearáinín beag amháin atá agam go bhfuil ainm na míosa i mBéarla i mír na Nuachta - "May!" in ionad "Bealtaine!"

Mar a deireann Conradh na Gaeilge, "Eiseamláir do na suímh atá ag ranna stáit eile b'fhéidir?"

Fás na Gaelscolaíochta?

Céim eile ar chúl i leith Gaelscolaíochta beartaithe ag an Rialtas!

Caithfidh an Rialtas seo deimhniú go bhfuil dothain tacaíocht agus acmhainní ar fáil don Oideachas lán-Ghaeilge agus a chinntiú go bhfuil freastal cuí dhá dhéanamh ar an éilimh d'Oideachas lán-Ghaeilge, dar leis an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh.

Bhí urlabhraí Shinn Féin ar chúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta ag tagairt do dhá thuairisc a scrúdaíonn na seansanna go mbeadh scoláirí ag dul ar aghaidh chuig an tríú leibhéal, nó ag titim amach as an gcóras oideachais, tuairiscí a léirionn go dtéann thart ar 57% de scoláirí ó Ghaelscoileanna ar aghaidh chuig an tríú leibhéal.

'Tá fás an earnáil oideachas lán-Ghaeilge i measc na scéalta is dearfaí ó thaobh oideachais di sa tír seo le roinnt mhaith blianta anuas. Táimid tar éis borradh mór a fheiceáil san earnáil seo agus tá sé sin tar éis cur go mór leis an méadú sa méid Gaeilgeoirí a áiríodh sa daonáireamh deireanach, le 1.66 milliún duine ag rá go bhfuil siad in ann Gaeilge a labhairt.


Tá go leor buntáistí oideachasúla ann ó thaobh na Gaeilge di freisin agus tá sé léirithe gur féidir leis an dátheangachas ó aois óg a bheith fíor thairbheach maidir leis an tríú nó ceathrú teanga a fhoghlaim freisin. Léiríonn torthaí na dtuairisc seo freisin go bhfuil an chaighdeán oideachais sna scoileanna lán-Ghaeilge fíor ard agus, ar an bhformhór, go bhfuil tar éis éirí go rí-mhaith leis an modh oideachasúil atá sna Gaelscoileanna.

Is mór an difríocht atá ann freisin idir na buntáistí oideachasúla a bhaineann le Gaelscolaíocht agus na buntáistí a bhaineann le scoileanna a ghearann táillí, a bhfuil foinsí ioncaim phríobháideacha i bhfad níos mó acu ná na gnáthscoileanna, chun caitheamh ar sheirbhísí níos fearr. Tá na Gaelscoileanna ag blathú, ar an mórchuid, mar go bhfuil modh éifeachtach oideachasúil acu agus chun an fhírinne a rá, in aineoinn an easpa tacaíocht ón Rialtas. Is fiú nótáil go bhfuil na Gaelscoileanna scaipthe go cothrom ar cheantair faoi bhuntáiste agus míbhuntáiste araon.

Tá an comhréir de scoileanna lán-Ghaeilge atá ag fanacht le cóiríocht nua i bhfad níos airde ná scoileanna eile, afach. Dar leis an scátheagraíocht Gaelscoileanna, ‘Tá géarchéim cóiríochta ins an earnáil Gaelscolaíochta faoi láthair'.

Is deacair easaontú leis an méid atá le rá acu. Tá seasca fán gcéad de na scoileanna lán-Ghaeilge a bunaíodh le 25 bliain anuas i gcóiríocht shealadach. Tá seacht scoil ag fanacht le níos mó ná fiche bliain. Tá go leor acu i bhfoirgintí nach bhfuil oiriúnach le n-úsáid a thuilleadh agus cuireann sé seo bac ar fhás an oideachais trí mheán na Gaeilge.

Céim ar gcúl atá ann freisin an cinneadh chun oifigí an NCCA agus COGG a chomhlonnú, in aineoinn an bhéim mór atá in ainm is a bheith ann ar thábhacht COGG faoin Straitéis Fiche Bliain. Inár dtuairim, ba chóir don Aire an cinneadh seo a tharraingt siar agus ba chóir COGG a chuir ag feidhmiú mar shatailít don NCCA

Tá an Oideachas lán-Ghaeilge ag déanamh go maith, mar go bhfuil na scoileanna seo pobalbhunaithe agus toisc go bhfuil modh oideachasúil maith acu. Ach, chun leanúint ag fás, tá tacaíocht cuí de dhíth. Tá ar an Aire deighleáil leis an ngéarchéim cóiríochta san Oideachas lán-Ghaeilge agus a chinntiú go bhfuil go leor áiteanna ann le freastal ar an éileamh don Oideachas lán-Ghaeilge, rud nach bhfuil fíor faoi láthair."

#Tnag13: “Beart de réir Briathair”

“Beart de réir Briathair” an téama a bheidh ag Tóstal na Gaeilge 2013, a thionólfar i mBaile Átha Cliatha ar Dé Sathairn, 16 Feabhra 2013 ó 9:30am – 5pm.

San óstán Hilton (Béarla), Plás Charlemont, Baile Átha Cliath 2, a bhaileoidh pobal Gaeilge na tíre agus cairde na Gaeilge lena chéile ag Tóstal na Gaeilge chun plé a dhéanamh ar mhór nithe an lae i dtaobh na Gaeilge agus an tsochaí Gaelach.  

Tá clár cuimsitheach curtha le chéile ag lucht eagraithe an Tóstail, Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, agus ar maidin pléifear beartais an Rialtais i leith na Gaeilge.  Díreoidh dhá phainéal éagsúla ar na beartais is déanaí atá curtha chun cinn ag an Rialtas faoi Acht na Gaeltachta 2012.

“Ag Tógáil Clainne Trí Ghaeilge” a bheidh mar theideal ar an gcéad seisiún plé, áit a bpléifear na deacrachtaí agus na dúshláin a bhaineann leis an seachadadh teanga ó ghlúin go glúin laistigh den teaghlach. 

Gormfhlaith Ní Thuairisg

Faoi chathaoirleacht an iriseora Gormfhlaith Ní Thuairisg de chuid Raidió na Gaeltachta a bheidh an seisiún sin, agus orthu siúd a bheidh ag roinnt a dtuairimí ar an lá beidh: Feargal Ó Cuilinn, Ceannasaí Comhluadar; Dr Briain Ó Curnáin, saineolaí ar chanúineolaíocht agus socheolaíocht na Gaeilge le hInstitiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath; Aoife Ní Shéagha, Léachtóir sa Phleanáil Teanga le OÉ, Gaillimh; agus Sorcha Ní Chéilleachair, Cathaoirleach Thuismitheoirí na Gaeltachta – Conamara.

“An Ghaeltacht in 2013” a bheidh faoi chaibidil sa dara seisiún faoi chathaoirleacht Rónán Mhic Con Iomaire, Leascheannaire RTÉ Raidió na Gaeltachta.  Spreagfar neart plé faoin ábhar seo leis na haoichainteoirí: Seosamh Mac Donncha, OÉ Gaillimh, Stiofán Ó Cualáin, Údarás na Gaeltachta; Treasa Ní Mhainín, Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta; mar aon le hionadaí ón Roinn Ealaíon Oidhreachta agus Gaeltachta. 

Tar éis briseadh don lón reáchtálfar dhá sheisiún eile, áit a bpléifear “Tionchar Bheartais an Rialtais ar an nGaeilge” agus “Freagrachtaí na Stát i leith thodhchaí na teanga”.   Beidh idir ionadaithe poiblí tofa agus ceannasaithe áisíneachtaí stáit i mbun díospóireachta, agus an plé sin faoi shúil ghéar Eimear Ní Chonaola, Nuacht TG4.

Fógrófar clár iomlán an Tóstail sna seachtainí beaga romhainn ar Gaelport agus beidh tuilleadh sonraí agus plé ar fáil ar na meáin shóisialta faoin haischlib #Tnag13.